جشنوارۀ کن ۲۰۲۶

پگاه آهنگرانی: با مستندم خواستم یادآوری شود مردم ایران چقدر زیبا برای آزادی تلاش کرده‌اند

«تمرین‌هایی برای یک انقلاب»، فیلم تازه پگاه آهنگرانی، بازیگر و مستندساز ایرانی روایتی شخصی است که با تکیه بر آرشیوهای خانوادگی و تصاویر اعتراضات خیابانی، چند دهه اخیر تاریخ ایران را از خلال تجربه زیسته خودِ او بازخوانی می‌کند. آهنگرانی که فیلمش در بخش ویژه جشنواره فیلم کن به نمایش درآمد، در گفت‌وگو با بخش فارسی رادیو بین‌المللی فرانسه دربارۀ ایده «انقلاب نهایی» گفت تصور روشنی از آن ندارد، اما اگر قرار باشد تصویری از آن وجود داشته باشد، دوست دارد «ترکیبی» از جنبش‌های معاصر ایران، از «زن، زندگی، آزادی» تا خیزش دی‌ماه گذشته و «آنچه در ۸۸ اتفاق افتاد» باشد.

منتشر شده در: 18/05/2026

https://www.rfi.fr/fa/hp/

مستند «تمرین‌هایی برای یک انقلاب» ساخته پگاه آهنگرانی روز شنبه و یکشنبه در بخش نمایش‌های ویژه هفتادونهمین جشنواره فیلم کن به نمایش درآمد. این مستند فیلمی شخصی و آرشیوی است که با مرور بیش از چهار دهه از تاریخ ایران، روایتی از حافظه شخصی، درهم‌تنیده با خاطره جمعی، سرکوب و مقاومت در ایران ارائه می‌دهد. آهنگرانی پیش از نمایش فیلم در سخنانی کوتاه در حضور تیری فرمو، مدیر جشنواره فیلم کن، اثرش را به «مادرانی که فرزندانشان را در راه آزادی از دست داده‌اند» تقدیم کرد.

این بازیگر و مستندساز ایرانی که در سال‌های اخیر به ساخت فیلم مستند روی آورده، در گفت‌وگو با بخش فارسی رادیو بین‌المللی فرانسه در حاشیه جشنواره کن، دربارۀ روند ساخت فیلم، استفاده از آرشیوهای خانوادگی و نگاهش به خیزش‌های اجتماعی در ایران سخن گفت.

پگاه آهنگرانی متولد ۱۳۶۳ است و بازیگری را از کودکی آغاز کرد. او با بازی در نقش اصلی فیلم «دختری با کفش‌های کتانی» ساخته رسول صدرعاملی شناخته شد. او دختر منیژه حکمت، تهیه‌کننده و کارگردان سینما و جمشید آهنگرانی، فیلمبردار و مستندساز ایرانی است.

منیژه حکمت و پگاه آهنگرانی در مراسم فتوکال فیلم «تمرین‌هایی برای یک انقلاب» در هفتادونهمین جشنواره فیلم کن، ۱۷ مه ۲۰۲۶، کن، فرانسه © AP Photo/Andreea Alexandru - Andreea Alexandru

آهنگرانی در سال‌های اخیر تمرکز خود را بر مستندسازی گذاشته و آثاری چون «من سعی می‌کنم فراموش نکنم»، «کودک سرباز؛ روایتی ناشنیده از کودک سربازان جنگ ایران و عراق» و «پدرم» را ساخته است. گفت‌وگوی او با ترانه علیدوستی، بازیگر سینمای ایران، درباره آنچه پس از جنبش «زن، زندگی، آزادی» بر او گذشت، پیش از اعتراضات دی‌ماه سال گذشته منتشر شد و بازتاب گسترده‌ای داشت.

او دربارۀ ایدۀ شکل‌گیری «تمرین‌هایی برای یک انقلاب» می‌گوید حدود شش سال پیش تصمیم گرفت فیلمی درباره تاریخ چهل‌ساله جمهوری اسلامی بسازد؛ فیلمی که از خلال روایت‌های شخصی و خانوادگی، تاریخ معاصر ایران را بازخوانی کند.

به گفته آهنگرانی، بخش مهمی از تصاویر فیلم از آرشیو شخصی خانواده‌اش تأمین شده است؛ عکس‌ها و فیلم‌هایی که مادرش منیژه حکمت و پدرش جمشید آهنگرانی سال‌ها نگه داشته بودند و بعداً اسکن و از ایران خارج شدند. در کنار این تصاویر، آهنگرانی از  ویدیوهای سرکوب دانشجویان در کوی دانشگاه تهران، اعتراضات جنبش سبز و جنبش‌های سال‌های اخیر و آرشیوهای ناشناس نیز استفاده کرده‌است.

آهنگرانی توضیح می‌دهد که برای بخش مربوط به اعتراضات، عامدانه از تصاویر لرزان و خام به جای تصاویر ثابت تمیز استفاده کرده تا تماشاگر «وسط تنش» قرار بگیرد و تجربه خیابان را از نزدیک لمس کند.

یکی از نکات برجسته این فیلم، صدا و نوشتار راوی است که از کودکی تا بزرگسالی و از یک فصل داستان به فصل دیگر تغییر می‌کند؛ تغییری که به گفته کارگردان یکی از دشوارترین بخش‌های نوشتن فیلم بوده است. پگاه آهنگرانی در این باره توضیح داد که روایت در ابتدا توسط یک کودک ارائه می‌شود و با سپری شدن هر اپیزود، این کودک بزرگ‌تر، عاقل‌تر و فاعل‌تر می‌شود و بنابراین نوع روایتش تغییر می‌کند و حتی در اپیزودهای پایانی با دایره لغات کامل‌تر و در مواردی زبانی شاعرانه روبرو هستیم. 

آهنگرانی در پاسخ به پرسشی پیرامون عنوان فیلم و دربارۀ اینکه «انقلابی» که مردم ایران برای آن «تمرین» کرده‌اند، شبیه چیست، گفت: «نمی‌دانم آن انقلاب نهایی چه شکلی خواهد بود» اما از تمام چیزهایی که در چهل سال گذشته دیدیم «جدا» نیست. او افزود که دوست دارد «هم زن، زندگی، آزادی» را در آن ببیند، هم خیزش دی ماه سال گذشته و هم آنچه که در سال ١٣٨٨ اتفاق افتاد. کارگردان «تمرین‌های برای یک انقلاب» گفت که دوست دارد آن انقلاب نهایی «یک ترکیبی از همه این‌ها» باشد.

او دربارۀ وضعیت امروز ایران نیز گفت مردم در «روزهای بسیار تاریکی» زندگی می‌کنند؛ روزهایی که به گفته او با سرکوب، بحران اقتصادی و سایه جنگ همراه شده‌است. پگاه آهنگرانی در پایان ابراز امیدواری کرد که «تمرین‌هایی برای یک انقلاب» در ایران دیده شود و بتواند یادآور تلاش و امید مردمی باشد که در تمام این سال‌ها برای رسیدن به آزادی به شکل «زیبایی» مبارزه کرده‌اند.

تهیه‌کنندگی «تمرین‌هایی برای یک انقلاب» را کاوه فرنام بر عهده داشته، موسیقی فیلم را علی عظیمی، خواننده و آهنگساز ایرانی ساخته و تدوین آن را آرش آشتیانی انجام داده‌است.