از ﻟﯿﺒﺮاﻟﯿﺴﻢ ﺗﺎ ﻓﺎﺷﯿﺴﻢ

ﭘﻞ ﻣﺘﯿﮏ 1941

ﻣﻨﺒﻊ : ﻣﺎرﮐﺴﯿﺴﻢ زﻧﺪه ، ﺟﻠﺪ 5 ﺷﻤﺎره 4، ﺑﻬﺎر 1941، ﺻﻔﺤﺎت 20-6؛ روﻧﻮﯾﺴﯽ : ﺗﻮﺳﻂ ﮐﺮﯾﺘﯿﮑﺎ دﺳ ﺎﭘﯿﺪادا .

ﺑﺮﮔﺮدان ﺑﻪ ﻓﺎرﺳﯽ:آرﻣﺎن ﺟﻤﻬﻮر

اول.

ﺗﻐﯿﯿﺮات ﺳﺮﯾﻊ اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ، ﻻﯾﻪﻫﺎی ﻣﺨﺘﻠﻒ ﺟﺎﻣﻌﻪ را ﺑﻪ ﻃﺮق ﻣﺨﺘﻠﻒ ﺗﺤﺖ ﺗﺄﺛﯿﺮ ﻗﺮار داد و ﺑﺎ ﺷﮑﻞﮔﯿﺮی ﺳﺮﻣﺎﯾﻪ، ﻓﺮﺻﺖﻫﺎی ﻓﺮاواﻧﯽ اﯾﺠﺎد ﺷﺪ. اﻋﺘﻘﺎد ﺑﻪ ﭘﯿﺸﺮﻓﺖ ﺑﺮ اﯾﺪﺋﻮﻟﻮژی ﻃﺒﻘﻪ ﺳﺮﻣﺎﯾﻪدار ﻣﺮﻓﻪ ﺣﺎﮐﻢ ﺑﻮد، ﺑﻪ ﻃﻮری ﮐﻪ ﺣﺘﯽ ﺑﯽرﺣﻢﺗﺮﯾﻦ ﮐﺎرآﻓﺮﯾﻨﺎن ﺳﺮﻣﺎﯾﻪدار ﻧﯿﺰ ﺑﻪ ﻧﻮﻋﯽ ﻣﺘﻘﺎﻋﺪ ﺷﺪه ﺑﻮدﻧﺪ ﮐﻪ اﻧﺒﺎﺷﺖ ﺑﯽﭘﺎﯾﺎن ﺳﺮﻣﺎﯾﻪ ﺳﺮاﻧﺠﺎم ﺑﻪ ﻧﻔﻊ ﮐﻞ ﺑﺸﺮﯾﺖ ﺧﻮاﻫﺪ ﺑﻮد. ﺑﺪﺑﺨﺘﯽﻫﺎی اﻧﮑﺎرﻧﺎﭘﺬﯾﺮی ﮐﻪ ﺑﺎ اﻓﺰاﯾﺶ ﺛﺮوت ﻫﻤﺮاه ﺑﻮد، ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﻧﻘﺺﻫﺎی ﺗﺄﺳﻒﺑﺎری دﯾﺪه ﻣﯽﺷﺪ ﮐﻪ ﺗﺎ ﺣﺪودی از ﮔﺬﺷﺘﻪ ﺑﻪ ارث رﺳﯿﺪه ﺑﻮدﻧﺪ و در ﺟﺮﯾﺎن ﺗﻮﺳﻌﻪ ﺑﯿﺸﺘﺮ، ﺑﺮای رﺿﺎﯾﺖ ﻫﻤﻪ ﺑﺮﻃﺮف ﻣﯽﺷﺪﻧﺪ. از زﻣﺎن آﮔﻮﺳﺖ ﮐﻨﺖ، ﻣﺘﻔﮑﺮان ﺑﻮرژواﯾﯽ ﻋﻼﻗﻪﻣﻨﺪ ﺑﻪ ﻣﺴﺎﺋﻞ اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ ﮐﺎﻣﻼً ﻣﺘﻘﺎﻋﺪ ﺷﺪهاﻧﺪ ﮐﻪ ﺑﺎ ﺗﺴﻠﻂ ﻧﻈﺎم ﺗﻮﻟﯿﺪ ﺳﺮﻣﺎﯾﻪداری و ﺳﺎﺧﺘﺎر ﺳﯿﺎﺳﯽ ﻟﯿﺒﺮال آن، ﺳﺮاﻧﺠﺎم ﺟﺎﻣﻌﻪای ﺗﺄﺳﯿﺲ ﺷﺪه اﺳﺖ ﮐﻪ در آن ﻣﯽﺗﻮان ﻫﻤﻪ ﻣﺸﮑﻼت ﻣﻮﺟﻮد و ﻣﻤﮑﻦ را از ﻃﺮﯾﻖ »اﺧﻼﻗﯽﺳﺎزی ﺳﺮﻣﺎﯾﻪ« ﺑﻪ ﻃﻮر ﻣﺴﺎﻟﻤﺖآﻣﯿﺰ ﺣﻞ ﮐﺮد.

ﺗﻮﺳﻌﻪ ﺳﺮﻣﺎﯾﻪداری ﺑﺎ رﺷﺪ و اﻓﻮل ﺗﻌﺪادی از اﯾﺪهﻫﺎ و ﺟﻨﺒﺶﻫﺎی ﺿﺪﺳﺮﻣﺎﯾﻪداری ﻫﻤﺮاه ﺑﻮده اﺳﺖ. اﻣﺎ از آﻧﺠﺎﯾﯽ ﮐﻪ اﯾﺪﺋﻮﻟﻮژیﻫﺎی ﻏﺎﻟﺐ در ﯾﮏ دوره ﺗﺎرﯾﺨﯽ، اﯾﺪﺋﻮﻟﻮژیﻫﺎی ﻃﺒﻘﺎت ﺣﺎﮐﻢ ﻫﺴﺘﻨﺪ، ﺧﻮشﺑﯿﻨﯽ راﯾﺞ در ﺟﻨﺒﺶ ﮐﺎرﮔﺮی اوﻟﯿﻪ، ﺑﺎزﺗﺎﺑﯽ از »ﭘﻮزﯾﺘﯿﻮﯾﺴﻢ« ﺑﻮرژوازی ﻟﯿﺒﺮال ﺑﻮد. ﻣﺨﺎﻟﻔﺎن ﺳﺮﻣﺎﯾﻪداری ﻧﯿﺰ اﯾﻦ را ﺑﺪﯾﻬﯽ ﻣﯽداﻧﺴﺘﻨﺪ ﮐﻪ ﻓﺮآﯾﻨﺪ ﮔﺴﺘﺮش ﺳﺮﻣﺎﯾﻪداری، ﺑﺨﺶﻫﺎی ﺑﺰرﮔﯽ از ﺟﻬﺎن را ﺻﻨﻌﺘﯽ ﺧﻮاﻫﺪ ﮐﺮد، ﺗﺠﺎرت ﺑﯿﻦاﻟﻤﻠﻠﯽ را ﺗﻮﺳﻌﻪ ﻣﯽدﻫﺪ و رواﺑﻂ ﻃﺒﻘﺎﺗﯽ را از ﻃﺮﯾﻖ اﻓﺰاﯾﺶ ﭘﺮوﻟﺘﺎرﯾﺎ ﺳﺎده ﻣﯽﮐﻨﺪ. ﺟﻨﺎحﻫﺎی ﻣﯿﺎﻧﻪرو و ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ رادﯾﮑﺎل ﺟﻨﺒﺶ ﮐﺎرﮔﺮی، ﺑﺎ ﭘﺎﯾﺒﻨﺪی ﺑﻪ اﺻﻮل ﻓﻠﺴﻔﯽ و ﺳﺎزﻣﺎﻧﯽ ﻣﺨﺘﻠﻒ، ﻋﻤﯿﻘﺎً ﻣﺘﻘﺎﻋﺪ ﺷﺪه ﺑﻮدﻧﺪ ﮐﻪ ﺑﺎ ﻣﻮﻓﻘﯿﺖ ﺳﺮﻣﺎﯾﻪداری، ﻣﻮﻓﻘﯿﺖ ﻃﺒﻘﻪ ﮐﺎرﮔﺮ ﻧﯿﺰ ﺗﻀﻤﯿﻦ ﺷﺪه اﺳﺖ. آﮔﺎﻫﯽ ﻃﺒﻘﺎﺗﯽ و ﺳﺎزﻣﺎنﻫﺎی ﮐﺎرﮔﺮی ﺑﺎ اﻓﺰاﯾﺶ اﻫﻤﯿﺖ ﺻﻨﻌﺖ در ﻣﻘﯿﺎس ﺑﺰرگ، ﺗﻤﺮﮐﺰ ﺳﺮﻣﺎﯾﻪ ﻫﻤﺮاه ﺑﺎ آن و ﺗﻤﺎم ﺗﻐﯿﯿﺮات ﺳﺎﺧﺘﺎری ﻣﺮﺗﺒﻂ در ﺟﻬﺖ ﺟﺎﻣﻌﻪ دو ﻃﺒﻘﻪ، ﻧﺎﮔﺰﯾﺮ رﺷﺪ ﺧﻮاﻫﻨﺪ ﮐﺮد. اﯾﻦ اﯾﺪه ﮐﻪ ﭘﯿﺸﺮﻓﺖ ﻫﻢ ﺑﻪ ﺳﺮﻣﺎﯾﻪداران و ﻫﻢ ﺑﻪ ﻣﺨﺎﻟﻔﺎﻧﺸﺎن ﺧﺪﻣﺖ ﺧﻮاﻫﺪ ﮐﺮد، و دوﻣﯽ ﺣﺘﯽ ﺑﻬﺘﺮ از اوﻟﯽ، ﺑﺎزﺗﺎﺑﯽ از وﺣﺪت ﻋﻤﻠﯽ ﺑﯿﻦ ﮐﺎر و ﺳﺮﻣﺎﯾﻪ، از ﺗﻌﺎﻣﻞ ﻣﺪاوم ﻧﯿﺮوﻫﺎی ﻃﺒﻘﺎﺗﯽ ﺑﻮد ﮐﻪ ﻣﺎﻧﻊ ﺗﻮﺳﻌﻪ آﮔﺎﻫﯽ ﻃﺒﻘﺎﺗﯽ »ﺧﺎﻟﺺ« و ﯾﮏ ﻋﻤﻞ اﻧﻘﻼﺑﯽ واﻗﻌﺎً ﻣﻨﺴﺠﻢ ﻣﯽﺷﺪ، و ﻋﻼوه ﺑﺮ اﯾﻦ، ﻋﻤﯿﻘﺎً رﯾﺸﻪ در ﮔﺬﺷﺘﻪ داﺷﺖ. از آﻧﺠﺎ ﮐﻪ ﺗﺎرﯾﺦ را ﻧﻤﯽﺗﻮان ﺑﻪ ﻋﻘﺐ ﺑﺮﮔﺮداﻧﺪ، ﻫﯿﭻ ﺟﺎﯾﮕﺰﯾﻨﯽ ﺑﺮای ﻻﯾﻪﻫﺎی ﭘﺮوﻟﺘﺎرﯾﺎی ﺟﺎﻣﻌﻪ ﺑﻪ ﺟﺰ ﺣﻤﺎﯾﺖ از اﻧﻘﻼب ﺑﻮرژواﯾﯽ وﺟﻮد ﻧﺪاﺷﺘﻪ اﺳﺖ. اﮔﺮﭼﻪ ﮐﺎرﮔﺮان ﺻﺮﻓﺎً ﻣﺠﺒﻮر ﺑﻮدﻧﺪ در ﮐﻨﺎر ﺑﻮرژوازی ﻧﻮﻇﻬﻮر ﺑﺠﻨﮕﻨﺪ، اﻣﺎ آﻧﻬﺎ را وادار ﺑﻪ اﯾﻦ ﻓﮑﺮ ﻣﯽﮐﺮدﻧﺪ و ﺑﻪ اﯾﻦ ﺑﺎور ﻋﻼﻗﻪ داﺷﺘﻨﺪ ﮐﻪ در ﻣﺒﺎرزه ﺑﺮای آرﻣﺎن ﺳﺮﻣﺎﯾﻪداری، رﻫﺎﯾﯽ ﺧﻮد را ﻧﯿﺰ آﻣﺎده ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ.

ﯾﺎﻓﺘﻦ ﻋﻨﺎﺻﺮ ﺳﺮﻣﺎﯾﻪداری و ﺣﺘﯽ ﭘﯿﺸﺎﺳﺮﻣﺎﯾﻪداری در ﺗﻤﺎم ﻧﻈﺮﯾﻪﻫﺎ، آرﻣﺎنﺷﻬﺮﻫﺎ و ﺟﻨﺒﺶﻫﺎی ﺿﺪﺳﺮﻣﺎﯾﻪداری ﺟﺎی ﺗﻌﺠﺐ ﻧﺪارد. اﯾﻦ ﻋﻨﺎﺻﺮ ﻧﻪ ﺗﻨﻬﺎ در ﻣﺮاﺣﻞ اوﻟﯿﻪ اﯾﻦ ﺟﻨﺒﺶﻫﺎ ﯾﺎﻓﺖ ﻣﯽﺷﻮﻧﺪ، ﺑﻠﮑﻪ در ﻃﻮل زﻣﺎن ﻧﯿﺰ اﻫﻤﯿﺖ ﯾﺎﻓﺘﻪاﻧﺪ. ﺳﻮﺳﯿﺎﻟﯿﺴﻢ ﻣﺪرن، ﮐﻪ ﻧﻤﯽﺧﻮاﺳﺖ ﻣﺎﻧﻊ ﺗﻮﺳﻌﻪای ﺷﻮد ﮐﻪ از ﻧﻈﺮ ﺗﺎرﯾﺨﯽ ﺿﺮوری ﺗﻠﻘﯽ ﻣﯽﺷﺪ، ﺳﻌﯽ ﮐﺮد ﺑﺎ ﻣﺘﺮﻗﯽ ﻣﺎﻧﺪن، زﻣﺎﻧﯽ ﮐﻪ ﺧﻮد ﺑﻮرژوازی ﻣﺤﺎﻓﻈﻪﮐﺎر ﺷﺪه ﺑﻮد، ﺑﻪ ﭘﯿﺸﺮﻓﺖ آن ﮐﻤﮏ ﮐﻨﺪ. ﭘﺮوﻟﺘﺎرﯾﺎ ﺑﺎ ﺗﺸﺨﯿﺺ ﺗﺪاوم ﻓﺮآﯾﻨﺪﻫﺎی ﺗﺎرﯾﺨﯽ، ﮐﻪ آن را ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﻣﺠﻤﻮﻋﻪای از ﻣﺒﺎرزات ﻃﺒﻘﺎﺗﯽ ﺗﻔﺴﯿﺮ ﻣﯽﮐﺮد، ﻗﺮار ﺑﻮد از ﺟﺎﯾﯽ ﮐﻪ ﺳﺮﻣﺎﯾﻪداران ﻣﺘﻮﻗﻒ ﺷﺪه ﺑﻮدﻧﺪ، اداﻣﻪ دﻫﺪ. در ﺣﺎﻟﯽ ﮐﻪ ﺑﻮرژوازی از ﯾﮏ ﺣﺮﮐﺖ دﯾﺎﻟﮑﺘﯿﮑﯽ ﮐﻪ ﺑﺎ اﯾﺠﺎد دوﻟﺖ ﺑﻮرژوازی ﺑﻪ ﭘﺎﯾﺎن رﺳﯿﺪ، راﺿﯽ ﺑﻮد، ﻣﺎرﮐﺲ ﺑﻪ ﻧﮕﺎه دﯾﺎﻟﮑﺘﯿﮑﯽ ﺑﻪ ﺟﺎﻣﻌﻪ اداﻣﻪ داد، ﯾﻌﻨﯽ ﺟﺎﻣﻌﻪ در ﺟﻬﺖ و در اﻧﺘﻈﺎر ﯾﮏ اﻧﻘﻼب ﭘﺮوﻟﺘﺮی ﻋﻤﻞ ﻣﯽﮐﺮد.

ﺑﺎ اﯾﻦ ﺣﺎل، ﺑﺎ ﯾﺎدآوری ﮔﺬﺷﺘﻪ اﻧﻘﻼﺑﯽ، ﻧﻤﯽﺗﻮان ﻣﺪت زﯾﺎدی ﺑﺎ واﮐﻨﺸﯽ ﮐﻪ ﺑﻮرژوازی ﻣﻮﻓﻖ داﻣﻦ زده ﺑﻮد، ﻣﻘﺎﺑﻠﻪ ﮐﺮد. ﻫﺮ ﭼﻪ ﺟﻨﺒﺶ ﮐﺎرﮔﺮی از دوره ﻃﻮﻓﺎن و ﺧﺸﮑﺴﺎﻟﯽ ﺳﺮﻣﺎﯾﻪداری دورﺗﺮ ﻣﯽﺷﺪ ، ﮐﻤﺘﺮ ﺗﻤﺎﯾﻠﯽ ﺑﻪ ﺑﺎزﺳﺎزی درام ﺗﺎرﯾﺨﯽ اﻧﻘﻼب ﺑﻮرژواﯾﯽ در ﻟﺒﺎس ﭘﺮوﻟﺘﺎرﯾﺎ داﺷﺖ. ﺧﻮد ﻣﺎرﮐﺲ ﺑﺎ اﻓﺰاﯾﺶ ﺳﻦ، ﺑﻪ ﻃﻮر ﻗﺎﺑﻞ ﺗﻮﺟﻬﯽ ﻋﻠﻤﯽﺗﺮ ﻣﯽﺷﺪ و »ژﻧﺮال« اﻧﮕﻠﺲ ﻣﺠﺒﻮر ﺷﺪ اﺳﺘﺮاﺗﮋی ﺳﻨﮕﺮﺑﻨﺪی را ﮐﻪ زﻣﺎﻧﯽ ﻣﺤﺒﻮب ﺑﻮد، ﺑﻪ ﻋﻨﻮان اﺳﺘﺮاﺗﮋی ﻣﻨﺴﻮخ ﺷﺪه رد ﮐﻨﺪ. اﺣﺘﻤﺎل ﻓﺰاﯾﻨﺪه اﻓﺰاﯾﺶ ﻇﺎﻫﺮی ﺳﻮد و دﺳﺘﻤﺰد، ﺟﻨﺒﺶ ﮐﺎرﮔﺮی را ﺑﺎ اﻃﻤﯿﻨﺎن ﺑﯿﺸﺘﺮی در ﺳﺎﺧﺘﺎر ﺳﺮﻣﺎﯾﻪداری ادﻏﺎم ﮐﺮد. از ﻧﻈﺮ ﺳﯿﺎﺳﯽ ﻧﯿﺰ، ﻃﺒﻘﻪ ﮐﺎرﮔﺮ ﺑﻪ ﯾﮏ ﻋﺎﻣﻞ ﻇﺎﻫﺮاً ﻣﻬﻢ در دﻣﻮﮐﺮاﺳﯽ ﺑﻮرژواﯾﯽ، ﺣﺪاﻗﻞ در اروﭘﺎی ﻏﺮﺑﯽ، ﺗﺒﺪﯾﻞ ﺷﺪ. »ﺑﻪ ﭘﯿﺶ و رو ﺑﻪ ﺑﺎﻻ« ﺷﻌﺎر ﻫﻤﻪ ﻃﺒﻘﺎت ﺑﻮد و ﻧﻪ ﻋﻠﻢ اﻧﻘﻼﺑﯽ و ﻧﻪ ﺗﺒﻠﯿﻐﺎت ﻧﻤﯽﺗﻮاﻧﺴﺘﻨﺪ ﺑﺎ روﺣﯿﻪ ﺟﺪﯾﺪ ﻣﻘﺎﺑﻠﻪ ﮐﻨﻨﺪ. ﺟﻨﺒﺶ ﮐﺎرﮔﺮی ﺑﻪ ﻃﻮر ﮐﻠﯽ اﯾﺪﺋﻮﻟﻮژیﻫﺎی ﻫﻤﺎن اﺻﻼحﻃﻠﺒﺎن ﺑﻮرژواﯾﯽ را ﭘﺬﯾﺮﻓﺖ ﮐﻪ ﻣﺎرﮐﺲ آﻧﻬﺎ را ﺷﺎﯾﺴﺘﻪ ارزﯾﺎﺑﯽ اﻧﺘﻘﺎدی ﺟﺪی ﻧﻤﯽداﻧﺴﺖ.

در ﻧﻬﺎﯾﺖ، اﻧﺠﻤﻦ ﻓﺎﺑﯿﺎن و »ﺗﺠﺪﯾﺪﻧﻈﺮﻃﻠﺒﯽ« ﺑﺮﻧﺸﺘﺎﯾﻦ، آﻣﺎرﻫﺎی ﻧﺎاﻣﯿﺪﮐﻨﻨﺪهای را ﺑﻪ اﯾﺪﺋﻮﻟﻮژی ﻫﻤﮑﺎری ﻃﺒﻘﺎﺗﯽِ از ﭘﯿﺶ ﮐﻬﻨﻪﺷﺪهی ﺟﺎن اﺳﺘﻮارت ﻣﯿﻞ اﺿﺎﻓﻪ ﮐﺮدﻧﺪ و ﮐﺎرﺷﺎن را ﯾﮑﺴﺮه ﮐﺮدﻧﺪ.

اﮔﺮﭼﻪ درﺳﺖ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﺎرﮐﺴﯿﺴﻢ »اوﻟﯿﻪ« در ﻧﻈﺮﯾﻪ و ﻋﻤﻞ ﺧﻮد ﻋﻨﺎﺻﺮ ﺑﻮرژواﯾﯽ را در ﺑﺮ داﺷﺖ، اﻣﺎ ﻣﻬﻢﺗﺮ از آن، اﯾﺪهﻫﺎ و ﻧﯿﺮوﻫﺎی اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ ﮐﺎﻣﻼً ﻧﺎﺳﺎزﮔﺎر ﺑﺎ ﺟﺎﻣﻌﻪ ﺳﺮﻣﺎﯾﻪداری را در ﺧﻮد ﺟﺎی داده ﺑﻮد. در ﺣﻮزه اﻗﺘﺼﺎدی، »ﭘﯿﺸﺮﻓﺖ« ﺳﺮﻣﺎﯾﻪداری، ﯾﻌﻨﯽ اﻧﺒﺎﺷﺖ ﺳﺮﻣﺎﯾﻪ، از ﻧﻈﺮ ﻣﺎرﮐﺴﯿﺴﻢ ﺑﻪ ﻣﺜﺎﺑﻪ اﻧﺒﺎﺷﺖ ﺑﺪﺑﺨﺘﯽ ﺑﻮد. اﻗﺘﺼﺎد رﻗﺎﺑﺘﯽ و ﻣﺒﺘﻨﯽ ﺑﺮ ﻣﺎﻟﮑﯿﺖ ﺧﺼﻮﺻﯽ، ﻧﺎﮔﺰﯾﺮ ﺑﺎ ﻣﺸﮑﻼت ﻓﺰاﯾﻨﺪهای روﺑﺮو ﻣﯽﺷﺪ ﮐﻪ در ﻧﻬﺎﯾﺖ ﻗﺎدر ﺑﻪ ﻏﻠﺒﻪ ﺑﺮ آﻧﻬﺎ ﻧﺒﻮد. ﻧﻈﺎم ﺳﺮﻣﺎﯾﻪداری ﻓﺎﻧﯽ ﺑﻮد. ﺗﻨﺎﻗﻀﺎت دروﻧﯽ و ﻣﺤﺪودﯾﺖﻫﺎی ﺑﯿﺮوﻧﯽ آن، ﺑﻪ ﺟﻨﺒﺶ ﮐﺎرﮔﺮی رو ﺑﻪ رﺷﺪ اﻃﻤﯿﻨﺎن ﻣﯽداد ﮐﻪ ﻫﺮ ﭼﻪ ﺳﺮﻣﺎﯾﻪداری ﺑﯿﺸﺘﺮ ﭘﯿﺸﺮﻓﺖ ﮐﻨﺪ، زﻣﺎن ﭘﯿﺮوزیاش ﻧﺰدﯾﮏﺗﺮ ﻣﯽﺷﻮد. ﺑﺎ اﯾﻦ ﺣﺎل، ﻋﻨﺎﺻﺮ اﻧﻘﻼﺑﯽ در ﻣﺎرﮐﺴﯿﺴﻢ ﺑﻪ زودی ﯾﺎ ﻧﺎدﯾﺪه ﮔﺮﻓﺘﻪ ﺷﺪﻧﺪ ﯾﺎ ﺑﻪ ﮔﻮﻧﻪای ﺗﻔﺴﯿﺮ ﺷﺪﻧﺪ ﮐﻪ آﻧﻬﺎ را در ﻋﻤﻞ ﻏﯿﺮاﻧﻘﻼﺑﯽ ﻓﺰاﯾﻨﺪه ﺟﻨﺒﺶ ﮐﺎرﮔﺮی ﮐﻪ ﮐﺎﻣﻼً از ﭘﯿﺸﺮﻓﺖ ﺳﺮﻣﺎﯾﻪداری راﺿﯽ ﺑﻮد اﻣﺎ ﺑﻪ اﯾﺪﺋﻮﻟﻮژیای ﻧﯿﺎز داﺷﺖ ﮐﻪ اﯾﻦ واﻗﻌﯿﺖ را ﭘﻨﻬﺎن ﮐﻨﺪ، ﺟﺎی داد. ﻣﺤﺘﻮای اﻧﻘﻼﺑﯽ ﻣﺎرﮐﺴﯿﺴﻢ ﺑﻪ ﻧﻮﻋﯽ ﺗﻤﺮﯾﻦ ﻣﻌﻨﻮی ﺑﺮای ﺗﻌﻄﯿﻼت ﺗﺒﺪﯾﻞ ﺷﺪ. اﯾﻦ ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﺟﺒﺮاﻧﯽ ﺑﺮای ﻧﺎﭼﯿﺰ ﺑﻮدن اﻣﺘﯿﺎزاﺗﯽ ﮐﻪ از ﺑﻮرژوازی ﮔﺮﻓﺘﻪ ﯾﺎ ﻣﻌﺎﻣﻠﻪ ﺷﺪه ﺑﻮد، ﻣﻄﺮح ﺷﺪ. اﯾﻦ ﯾﺎدآوری ﺑﻪ ﻃﺒﻘﻪ ﺣﺎﮐﻢ ﺑﻮد ﮐﻪ در وﻇﯿﻔﻪ ﺧﻮد ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ﺑﺮدﮔﺎﻧﺶ ﮐﻮﺗﺎﻫﯽ ﻧﮑﻨﺪ.

اﯾﻦ واﻗﻌﯿﺖ ﮐﻪ ﻧﮕﺮشﻫﺎ، اﺻﻮل و ﻓﻌﺎﻟﯿﺖﻫﺎﯾﯽ ﮐﻪ در ﻣﺮﺣﻠﻪی روﺷﻨﮕﺮی ﺑﻮرژوازی ﻣﺘﺮﻗﯽ ﺗﻠﻘﯽ ﻣﯽﺷﺪﻧﺪ، وارد ﻧﻈﺮﯾﻪ و ﻋﻤﻞ ﭘﺮوﻟﺘﺎرﯾﺎ ﺷﺪﻧﺪ، در ﻣﻔﺎﻫﯿﻢ ﻣﺨﺘﻠﻒِ آﻧﭽﻪ ﮐﻪ ﯾﮏ ﺟﺎﻣﻌﻪی ﺟﺪﯾﺪ را ﺗﺸﮑﯿﻞ ﻣﯽداد، ﻧﯿﺰ آﺷﮑﺎر ﻣﯽﺷﻮد. ﺳﺎﺧﺘﺎر اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ ﺟﺪﯾﺪ ﻣﻮرد ﺣﻤﺎﯾﺖ ﺳﺎزﻣﺎنﻫﺎی اﻧﻘﻼﺑﯽ، ﯾﺎ ﺗﺒﺪﯾﻞ ﻧﻈﻢ ﻣﻮﺟﻮد ﺑﻪ ﻧﻈﻢ ﺟﺪﯾﺪی ﮐﻪ اﺻﻼحﻃﻠﺒﺎن ﺑﻪ آن اﻣﯿﺪوار ﺑﻮدﻧﺪ، ﺳﺎﺧﺘﺎرﻫﺎی ذﻫﻨﯽ ﺑﺴﯿﺎر ﻣﺒﻬﻤﯽ ﺑﻮدﻧﺪ. اﻣﺎ ﺣﺘﯽ در اﺑﻬﺎم ﺧﻮد، اﯾﻦ ﻃﺮحﻫﺎی ﮐﻠﯽ آﯾﻨﺪه ﺑﻪ ﻫﻤﺎن اﻧﺪازه ﻗﺪﯾﻤﯽ ﺑﻮدﻧﺪ ﮐﻪ ﺑﯿﺸﺘﺮ ﺑﻪ دﻧﺒﺎل ﺑﻬﺸﺖ ﮔﻤﺸﺪه ﺑﻮدﻧﺪ ﺗﺎ ﯾﮏ ﺟﺎﻣﻌﻪی ﺟﺪﯾﺪ، ﻫﻤﺎﻧﻄﻮر ﮐﻪ ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﻣﺜﺎل، ﻓﺮﯾﺪرﯾﺶ اﻧﮕﻠﺲ، ﺑﺎ ﺗﮑﯿﻪ ﺑﺮ ﯾﮏ ﻧﻈﺮﯾﻪی اﻧﺴﺎنﺷﻨﺎﺳﯽِ ﻣﺸﮑﻮك، ﺟﺎﻣﻌﻪی ﺟﺪﯾﺪ را ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﺑﺎزﯾﺎﺑﯽ - اﻟﺒﺘﻪ در ﺳﻄﺤﯽ ﺑﺎﻻﺗﺮ - ﯾﮏ ﮐﻤﻮﻧﯿﺴﻢ اوﻟﯿﻪی از دﺳﺖ رﻓﺘﻪ ﺗﺼﻮر ﻣﯽﮐﺮد. ﺧﻮد ﻣﺎرﮐﺲ اﯾﻦ ﺳﺆال را ﻣﻄﺮح ﮐﺮد ﮐﻪ آﯾﺎ ﮐﻤﻮنﻫﺎی روﺳﺘﺎﯾﯽ ﭘﯿﺸﺎﺳﺮﻣﺎﯾﻪداری روﺳﯿﻪ ﻣﯽﺗﻮاﻧﻨﺪ ﻣﻔﯿﺪ ﺑﺎﺷﻨﺪ و ﻧﻘﺸﯽ در ﺑﺎزﺳﺎزی ﺳﻮﺳﯿﺎﻟﯿﺴﺘﯽ ﺟﺎﻣﻌﻪ اﯾﻔﺎ ﮐﻨﻨﺪ ﯾﺎ ﺧﯿﺮ. اﯾﺪﺋﻮﻟﻮژیﻫﺎی ﻣﺮﺗﺒﻂ ﺑﺎ ﺷﺮاﯾﻂ اوﻟﯿﻪ و ﺣﺘﯽ ﭘﯿﺸﺎﺳﺮﻣﺎﯾﻪداری ﻧﯿﺰ در ﻧﻈﺮﯾﻪﻫﺎی آﻧﺎرﺷﯿﺴﻢ ﺑﺎ ﺗﺄﺧﯿﺮ اﺣﯿﺎ ﺷﺪﻧﺪ. اﯾﺪهﻫﺎی ﮐﻤﯽ ﺗﻐﯿﯿﺮ ﯾﺎﻓﺘﻪی ﺧﺮده ﺑﻮرژوازی در ﺑﺮﻧﺎﻣﻪﻫﺎﯾﯽ ﮐﻪ ﺑﺮای ﭘﺎﯾﺎن دادن ﺑﻪ ﻫﺮﮔﻮﻧﻪ ﺣﮑﻮﻣﺖ اﻧﺤﺼﺎری ﺑﺎ ﭘﺎﯾﺎن دادن ﺑﻪ ﺣﮑﻮﻣﺖ دوﻟﺖ ﻃﺮاﺣﯽ ﺷﺪه ﺑﻮدﻧﺪ، دوﺑﺎره ﻇﺎﻫﺮ ﺷﺪﻧﺪ. ﺗﻤﺮﮐﺰزداﯾﯽ، اﻋﺘﺒﺎرات اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ، ﺗﺒﺎدﻻت ﻧﯿﺮوی ﮐﺎر، ﺳﻨﺪﯾﮑﺎﻫﺎ و ﺳﺎﯾﺮ ﭘﯿﺸﻨﻬﺎدﻫﺎ - ﺑﻪ ﻃﻮر ﺧﻼﺻﻪ - ﻧﻪ ﺗﻨﻬﺎ ﻧﺘﯿﺠﻪی ﺗﺸﺨﯿﺺ ﺷﻬﻮدی اﯾﻦ ﺑﻮدﻧﺪ ﮐﻪ روﻧﺪ ﺗﻮﺳﻌﻪی ﺳﺮﻣﺎﯾﻪداری ﺑﻪ ﺳﻤﺖ دوﻟﺖ ﺗﻤﺎﻣﯿﺖﺧﻮاه اﺳﺖ، ﺑﻠﮑﻪ ﺑﺎ ﻧﻈﺮﯾﻪﻫﺎ و ﻋﻤﻞ ﮔﺬﺷﺘﻪﻫﺎی دور ﻧﯿﺰ ﻣﺮﺗﺒﻂ ﺑﻮدﻧﺪ. ﮔﺬﺷﺘﻪ از ﻫﻤﻪ اﯾﻨﻬﺎ، ﻫﺎﺑﺰ ﻟﻮﯾﺎﺗﺎن ﺧﻮد را در اواﺳﻂ ﻗﺮن ﻫﻔﺪﻫﻢ ﻧﻮﺷﺖ و ﺗﺮور ژاﮐﻮﺑﻨﯽ ﺧﯿﻠﯽ زود ﻗﺪرتﻫﺎی ﻣﻄﻠﻖﮔﺮاﯾﺎﻧﻪی اﺣﺘﻤﺎﻟﯽ ﯾﮏ رژﯾﻢ دﻣﻮﮐﺮاﺗﯿﮏ-ﺳﺮﻣﺎﯾﻪداری را ﻧﺸﺎن داده ﺑﻮد.

ﻣﻔﺎﻫﯿﻢ ﻣﺒﻬﻢ ﺳﻮﺳﯿﺎﻟﯿﺴﻢ ﺑﻪ ﻫﻤﺎن اﻧﺪازه ﮐﻪ ﻣﻔﯿﺪ ﺑﻮدﻧﺪ، ﮔﻤﺮاهﮐﻨﻨﺪه ﻧﯿﺰ ﺑﻮدﻧﺪ. ﻫﻤﺎﻧﻄﻮر ﮐﻪ ﭘﺮوﻓﺴﻮر ﭘﯿﮕﻮ زﻣﺎﻧﯽ اﻇﻬﺎر داﺷﺖ، اﮔﺮ »ﻣﺎ ﯾﮏ ﭼﻬﺮه ﺑﺮﻫﻨﻪ را، ﺑﺎ ﺗﻤﺎم ﻧﻘﺺﻫﺎﯾﺶ ﮐﻪ از واﻟﺪﯾﻨﺶ ﭘﯿﺪاﺳﺖ، در ﻣﻘﺎﺑﻞ ﭼﻬﺮهای ﮐﻪ ﭘﻮﺷﯿﺪه اﺳﺖ ﻗﺮار دﻫﯿﻢ، در واﻗﻊ دارﯾﻢ ﻣﻮازﻧﻪ را ﺑﻪ ﺿﺮر ﺑﺮﻫﻨﮕﯽ ﺗﻐﯿﯿﺮ ﻣﯽدﻫﯿﻢ«، ﯾﻌﻨﯽ ﺑﻪ ﺿﺮر ﺳﺮﻣﺎﯾﻪداری. ﺑﺎ اﯾﻦ ﺣﺎل، ﻗﺎﺑﻞ درك اﺳﺖ ﮐﻪ آﻧﭽﻪ ﺑﺮﻫﻨﮕﯽ آﺷﮑﺎر ﻣﯽﮐﻨﺪ، ﺑﻪ ﺷﺪت ﺑﺮ ﻫﺮﮔﻮﻧﻪ ﺣﺪس و ﮔﻤﺎﻧﯽ در ﻣﻮرد آﻧﭽﻪ ﮐﻪ ﺣﺠﺎب ﻣﻤﮑﻦ اﺳﺖ ﭘﻨﻬﺎن ﮐﻨﺪ، ﺗﺄﺛﯿﺮ ﻣﯽﮔﺬارد.

ﺳﺮﻣﺎﯾﻪداری از ﻟﺴﻪﻓﺮ ﺑﻪ اﻧﺤﺼﺎر ﺗﻮﺳﻌﻪ ﯾﺎﻓﺖ. ﺧﻮد ﻟﺴﻪﻓﺮ، اﻧﺤﺼﺎر اﺑﺰار ﺗﻮﻟﯿﺪ در دﺳﺖ ﻃﺒﻘﻪ ﺳﺮﻣﺎﯾﻪدار را ﭘﯿﺶﻓﺮض ﻣﯽﮔﯿﺮد. اﻣﺎ رﻗﺎﺑﺖ ﺑﯿﻦ ﮐﺎرآﻓﺮﯾﻨﺎن ﻣﻨﻔﺮد وﺟﻮد داﺷﺖ. ﺑﺎ اﯾﻦ ﺣﺎل، اﯾﻦ رﻗﺎﺑﺖ از ﻫﻤﺎن اﺑﺘﺪا ﻧﺎﻗﺺ ﺑﻮد زﯾﺮا ﺷﺎﻣﻞ ﺗﺠﻤﻊﻫﺎی ﻣﺨﺘﻠﻒ ﺳﺮﻣﺎﯾﻪ، ﺟﺎﺑﺠﺎﯾﯽﻫﺎی ﺗﻮﻟﯿﺪ، ﺗﻐﯿﯿﺮات در ﻣﮑﺎن و ﺑﻪ ﻃﻮر ﺧﻼﺻﻪ، ﻣﺠﻤﻮﻋﻪای ﮐﺎﻣﻞ از واﻗﻌﯿﺖﻫﺎی اﻗﺘﺼﺎدی، اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ، ﺗﺎرﯾﺨﯽ و ﺟﻐﺮاﻓﯿﺎﯾﯽ ﺑﻮد ﮐﻪ ﺑﺮای ﺳﺮﻣﺎﯾﻪداران ﻣﺨﺘﻠﻒ ﻣﻌﺎﻧﯽ ﻣﺘﻔﺎوﺗﯽ داﺷﺖ و ﻫﻤﻪ »ﻗﻮاﻧﯿﻦ« رﻗﺎﺑﺘﯽ را ﺑﻪ »ﻗﻮاﻧﯿﻦ« اﻧﺤﺼﺎر ﺗﺒﺪﯾﻞ ﻣﯽﮐﺮد. ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ، ﺗﺸﮑﯿﻞ ﺳﺮﻣﺎﯾﻪ، ﺗﻤﺮﮐﺰ ﺳﺮﻣﺎﯾﻪ ﺑﻮد ﮐﻪ ﺑﻪ ﻧﻮﺑﻪ ﺧﻮد ﺑﻪ ﻣﻌﻨﺎی ﺗﻤﺮﮐﺰ ﮐﻨﺘﺮل ﺳﯿﺎﺳﯽ ﺑﻮد. ﻣﻨﻄﻘﺎً ﮐﻞ اﯾﻦ ﺗﺤﻮل ﺑﻪ ﺗﻘﺴﯿﻢ ﺟﺎﻣﻌﻪ ﺑﻪ دو ﮔﺮوه ﻣﻨﺠﺮ ﻣﯽﺷﺪ: ﺻﺎﺣﺒﺎن اﺑﺰار ﺗﻮﻟﯿﺪ - ﮐﻪ ﺑﻪ دﻟﯿﻞ ﻣﻮﻗﻌﯿﺖ ﺧﻮد ﺑﺮ ﻫﻤﻪ ﺣﻮزهﻫﺎی زﻧﺪﮔﯽ اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ ﺣﮑﻮﻣﺖ ﻣﯽﮐﺮدﻧﺪ - و ﺑﻘﯿﻪ ﺑﺸﺮﯾﺖ. ﺑﺎ اﯾﻦ ﺣﺎل، اذﻋﺎن ﺷﺪ ﮐﻪ اﯾﻦ ﺗﺤﻮل ﻧﯿﺎزی ﺑﻪ رﺳﯿﺪن ﺑﻪ »ﻧﺘﯿﺠﻪ ﻣﻨﻄﻘﯽ« ﺧﻮد ﻧﺪاﺷﺖ؛ ﻣﺪتﻫﺎ ﻗﺒﻞ، ﺑﻪ دﻟﯿﻞ ﻓﺸﺎر ﻓﺮآﯾﻨﺪﻫﺎی ﻣﺘﻨﺎﻗﺾ درﮔﯿﺮ، ﻣﻤﮑﻦ اﺳﺖ رﮐﻮد، ﺗﺤﻮﻻت اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ و ﺗﻐﯿﯿﺮات اﻧﻘﻼﺑﯽ رخ دﻫﺪ.

ﺑﺎ اﯾﻦ وﺟﻮد، روﻧﺪ ﺑﻪ ﺳﻤﺖ »ﮐﺎرﺗﻞ ﻋﻤﻮﻣﯽ« ﺑﻮد - ﺑﻪ ﺳﻤﺖ ﺳﺮﻣﺎﯾﻪداری دوﻟﺘﯽ، ﯾﻌﻨﯽ وﺿﻌﯿﺘﯽ ﮐﻪ در آن دوﻟﺖ ﮐﺎﻣﻼً ﺗﻮﺳﻂ ﺳﺮﻣﺎﯾﻪ ﺗﺼﺮف ﻣﯽﺷﻮد. ﺑﺎ ﭘﺬﯾﺮش ﮐﻞ اﯾﻦ ﻓﺮآﯾﻨﺪ ﺑﻪ ﻋﻨﻮان اﻣﺮی اﺟﺘﻨﺎبﻧﺎﭘﺬﯾﺮ، ﺗﻨﻬﺎ ﭼﯿﺰی ﮐﻪ ﺛﺎﺑﺖ ﺑﻮد اﯾﻦ ﺑﻮد ﮐﻪ ﺳﻮﺳﯿﺎﻟﯿﺴﺖﻫﺎ ﺑﺎﯾﺪ ﺗﻮﺟﻪ ﺧﻮد را ﻗﺒﻞ از ﻫﺮ ﭼﯿﺰ ﺑﺮ دﺳﺘﮕﺎه دوﻟﺘﯽ ﻣﺘﻤﺮﮐﺰ ﮐﻨﻨﺪ؛ اﺻﻼحﻃﻠﺒﺎن ﺑﺎ ﺗﻼش ﺑﺮای ﺑﻪ دﺳﺖ ﮔﺮﻓﺘﻦ ﮐﻨﺘﺮل از ﻃﺮﯾﻖ ﻗﺎﻧﻮن، و اﻧﻘﻼﺑﯿﻮن ﺑﺎ ﺗﻼش ﺑﺮای ﻧﺎﺑﻮدی دﺳﺘﮕﺎه ﻗﺪﯾﻤﯽ ﺑﻪ ﻧﻔﻊ ﯾﮏ دوﻟﺖ ﺟﺪﯾﺪ. اﻣﺎ ﻫﺮ دو ﺑﺎﯾﺪ ﮐﺎﻣﻼً ﻣﺘﻮﺟﻪ آﻧﭽﻪ ﮐﻪ ﺑﻪ ﻫﺮ ﺣﺎل ﺑﺎﯾﺪ اﺗﻔﺎق ﻣﯽاﻓﺘﺎد، ﻣﯽﺷﺪﻧﺪ: ادﻏﺎم ﻧﻬﺎﯾﯽ ﺗﻤﺎم ﻗﺪرت اﻗﺘﺼﺎدی و ﺳﯿﺎﺳﯽ در دﺳﺘﺎن ﯾﮏ ﻣﺮﺟﻊ واﺣﺪ. اﺻﻼحﻃﻠﺒﺎن، در ﺻﻮرت ﮐﻨﺘﺮل دوﻟﺖ، اﺑﺰار ﺗﻮﻟﯿﺪ را از ﻣﺎﻟﮑﺎن ﺳﺮﻣﺎﯾﻪدار آﻧﻬﺎ ﺧﺮﯾﺪاری ﻣﯽﮐﺮدﻧﺪ؛ اﻧﻘﻼﺑﯿﻮن آﻧﻬﺎ را ﺳﻠﺐ ﻣﺎﻟﮑﯿﺖ ﻣﯽﮐﺮدﻧﺪ. اﻧﮕﻠﺲ در آﻧﺘﯽ دورﯾﻨﮓ اﻋﻼم ﮐﺮد ﮐﻪ »اوﻟﯿﻦ اﻗﺪاﻣﯽ ﮐﻪ دوﻟﺖ واﻗﻌﺎً ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﻧﻤﺎﯾﻨﺪه ﮐﻞ ﺟﺎﻣﻌﻪ - ﺗﺼﺮف اﺑﺰار ﺗﻮﻟﯿﺪ ﺑﻪ ﻧﺎم ﺟﺎﻣﻌﻪ - ﻣﻄﺮح ﻣﯽﮐﻨﺪ، در ﻋﯿﻦ ﺣﺎل آﺧﺮﯾﻦ اﻗﺪام ﻣﺴﺘﻘﻞ آن ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﯾﮏ دوﻟﺖ اﺳﺖ.« ﭘﺲ از آن، دوﻟﺖ »زوال« ﺧﻮاﻫﺪ ﯾﺎﻓﺖ ﺗﺎ ﺟﺎﯾﯽ ﺑﺮای »اداره اﻣﻮر« ﺑﺎز ﺷﻮد. ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ، ﻗﺪرت دوﻟﺘﯽ در ﭘﯽ ﺣﺬف ﻗﺪرت دوﻟﺖ و در ﻧﺘﯿﺠﻪ ﻗﺪرت ﺳﺮﻣﺎﯾﻪ اﺳﺖ. ﻣﻔﻬﻮم دوﻟﺖ ﮐﺎرﮔﺮی از ﻓﺮﺿﯿﻪای در ﻣﻮرد ﮐﻨﺘﺮل اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ ﮐﻪ ﺑﻪ آﯾﻨﺪه ﻣﺮﺑﻮط ﻣﯽﺷﻮد، ﻣﺸﺘﻖ ﻧﺸﺪه اﺳﺖ، ﺑﻠﮑﻪ ﺷﻨﺎﺧﺖ ﯾﮏ ﺿﺮورت اﺟﺘﻨﺎبﻧﺎﭘﺬﯾﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺗﻮﺳﻂ ﺗﻮﺳﻌﻪ ﻗﺒﻠﯽ ﺳﺮﻣﺎﯾﻪداری ﺗﻌﯿﯿﻦ ﺷﺪه اﺳﺖ.

ﺿﺮورت ﺑﻪ ﯾﮏ ﻓﻀﯿﻠﺖ ﺗﺒﺪﯾﻞ ﺷﺪ. ﮐﻤﯽ ﭘﯿﺶ از آﻧﮑﻪ »اوﻟﯿﻦ دوﻟﺖ ﮐﺎرﮔﺮی« ﺑﻪ وﺟﻮد آﯾﺪ، ﻟﻨﯿﻦ، ﻣﺪاﻓﻊ اﺻﻠﯽ آن، ﺷﺮوع ﺑﻪ ﺗﻮﺻﯿﻒ ﺳﻮﺳﯿﺎﻟﯿﺴﻢ ﺑﻪ ﻋﻨﻮان »ﭼﯿﺰی ﺟﺰ ﮔﺎم ﺑﻌﺪی ﺑﻪ ﺟﻠﻮ از اﻧﺤﺼﺎر ﺳﺮﻣﺎﯾﻪداری دوﻟﺘﯽ، ﭼﯿﺰی ﺟﺰ اﻧﺤﺼﺎر ﺳﺮﻣﺎﯾﻪداری دوﻟﺘﯽ ﮐﻪ ﺑﺮای ﻣﻨﻔﻌﺖ ﮐﻞ ﻣﺮدم ﺳﺎﺧﺘﻪ ﺷﺪه اﺳﺖ« ﮐﺮد. اﻧﺤﺼﺎر دوﻟﺘﯽ، ﺑﻪ وﯾﮋه در آﺷﮑﺎرﺗﺮﯾﻦ ﺷﮑﻞ ﺧﻮد ﮐﻪ در ﺷﺮاﯾﻂ ﺟﻨﮓ ﺑﻪ دﺳﺖ ﻣﯽآﻣﺪ، ﺑﺮای ﻟﻨﯿﻦ ﺑﻪ »ﮐﺎﻣﻞﺗﺮﯾﻦ آﻣﺎدﮔﯽ ﻣﺎدی ﺑﺮای ﺳﻮﺳﯿﺎﻟﯿﺴﻢ« ﺗﺒﺪﯾﻞ ﺷﺪ، ﻣﺸﺮوط ﺑﺮ اﯾﻨﮑﻪ ﭘﺮﺳﻨﻞ ﺣﺎﮐﻢ ﺗﻐﯿﯿﺮ ﮐﻨﻨﺪ. اﮐﻨﻮن ﮐﻞ ﻣﺤﺘﻮای اﻧﻘﻼب ﭘﺮوﻟﺘﺮی ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﺟﺎﯾﮕﺰﯾﻨﯽ ﯾﮏ ﻃﺒﻘﻪ ﺣﺎﮐﻢ ﺧﻮدﺧﻮاه ﺑﺎ ﯾﮏ دﺳﺘﮕﺎه دوﻟﺘﯽ ﻧﯿﮑﻮﮐﺎر ﺗﻠﻘﯽ ﻣﯽﺷﺪ. ﻟﻨﯿﻦ زﻣﺎﻧﯽ ﮔﻔﺖ: »اﮔﺮ روﺳﯿﻪ ﺗﻮﺳﻂ 000،130 زﻣﯿﻨﺪار اداره ﻣﯽﺷﺪ، ﻣﻨﻄﻘﯽ ﻧﯿﺴﺖ ﮐﻪ ﺑﻪ ﻣﺎ ﺑﮕﻮﯾﯿﻢ روﺳﯿﻪ ﻧﻤﯽﺗﻮاﻧﺪ ﺗﻮﺳﻂ 000،240 ﻋﻀﻮ ﺣﺰب ﺑﻠﺸﻮﯾﮏ اداره ﺷﻮد.« و ﻣﺪتﻫﺎ ﭘﯿﺶ از آﻧﮑﻪ اﯾﻦ ﻓﺮﺻﺖ ﭘﯿﺶ ﺑﯿﺎﯾﺪ، او اﺻﺮار داﺷﺖ ﮐﻪ »اﯾﺪه آل ﺳﻮﺳﯿﺎل دﻣﻮﮐﺮات ﻧﺒﺎﯾﺪ دﺑﯿﺮ اﺗﺤﺎدﯾﻪ ﮐﺎرﮔﺮی ﺑﺎﺷﺪ، ﺑﻠﮑﻪ ﺑﺎﯾﺪ ﺗﺮﯾﺒﻮن ﻣﺮدم ﺑﺎﺷﺪ.«

ﻟﻨﯿﻦ ﺑﺮای ﺗﻄﺒﯿﻖ »واﻗﻊﮔﺮاﯾﯽ« ﺳﯿﺎﺳﯽ ﺧﻮد ﺑﺎ »ارﺗﺪﮐﺴﯽ« ﻣﺎرﮐﺴﯿﺴﺘﯽاش، ﮐﻪ در ﻣﺒﺎرزه ﻋﻠﯿﻪ ﻣﺨﺎﻟﻔﺎن ﺳﺮﻣﺎﯾﻪدار و اﺻﻼحﻃﻠﺐ ﺑﻠﺸﻮﯾﺴﻢ ﺿﺮوری اﺳﺖ، ﮔﻔﺘﻪی ﺳﺮﺳﺮی ﻣﺎرﮐﺲ ﻣﺒﻨﯽ ﺑﺮ اﯾﻨﮑﻪ ﺟﺎﻣﻌﻪی ﺳﻮﺳﯿﺎﻟﯿﺴﺘﯽ ﮐﻪ از دل ﺳﺮﻣﺎﯾﻪداری ﺑﯿﺮون ﻣﯽآﯾﺪ، ﺑﺎ ﺟﺎﻣﻌﻪای ﺑﺎ ﺗﺎرﯾﺦ ﻃﻮﻻﻧﯽ ﺧﻮد ﻣﺘﻔﺎوت ﺧﻮاﻫﺪ ﺑﻮد را ﺑﻪ ﻓﺮﻣﻮل ﻣﻔﯿﺪ »از ﺳﻮﺳﯿﺎﻟﯿﺴﻢ ﺗﺎ ﮐﻤﻮﻧﯿﺴﻢ« ﺗﺒﺪﯾﻞ ﮐﺮد. »ﺳﻮﺳﯿﺎﻟﯿﺴﻢ« اﺳﺎس ﮐﻤﻮﻧﯿﺴﻢ ﺑﻮد، ﻫﻤﺎﻧﻄﻮر ﮐﻪ اﻧﺤﺼﺎر دوﻟﺘﯽ ﺳﺮﻣﺎﯾﻪداری اﺳﺎس »ﺳﻮﺳﯿﺎﻟﯿﺴﻢ« ﺑﻮد. ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ ﻫﺮ ﮐﻤﻮﻧﯿﺴﺘﯽ ﺑﺎﯾﺪ از »ﺳﻮﺳﯿﺎﻟﯿﺴﻢ« ﺣﻤﺎﯾﺖ ﮐﻨﺪ و اﻧﺤﺼﺎر دوﻟﺘﯽ را ﺗﺮﺟﯿﺢ دﻫﺪ. او ﻧﻤﯽﺗﻮاﻧﺪ ﻫﯿﭻ اﻋﺘﺮاﺿﯽ ﺑﻪ اﯾﻦ درﺧﻮاﺳﺖ داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ ﮐﻪ ﺗﺎ زﻣﺎن رﺳﯿﺪن ﮐﻤﻮﻧﯿﺴﻢ، ﺷﺪﯾﺪﺗﺮﯾﻦ ﮐﻨﺘﺮل دوﻟﺘﯽ ﺑﺮ ﺗﻮﻟﯿﺪ و ﺗﻮزﯾﻊ اﻟﺰاﻣﯽ اﺳﺖ.

وﻗﺘﯽ اﻧﮕﻠﺲ اﻋﻼم ﮐﺮد ﮐﻪ ﭘﺮوﻟﺘﺎرﯾﺎ ﻗﺪرت دوﻟﺖ را ﺑﻪ دﺳﺖ ﻣﯽﮔﯿﺮد و ﻣﺎﻟﮑﯿﺖ اﺑﺰار ﺗﻮﻟﯿﺪ را ﺑﻪ ﻣﺎﻟﮑﯿﺖ دوﻟﺘﯽ ﺗﺒﺪﯾﻞ ﻣﯽﮐﻨﺪ، واﺿﺢ اﺳﺖ ﮐﻪ او ﻓﺮض ﮐﺮده اﺳﺖ ﮐﻪ ﻗﺒﻼً ﻫﯿﭻ ﺗﻐﯿﯿﺮ ﻣﺎﻟﮑﯿﺘﯽ ﺑﻪ ﻣﺎﻟﮑﯿﺖ دوﻟﺘﯽ ﺻﻮرت ﻧﮕﺮﻓﺘﻪ اﺳﺖ. در ﻏﯿﺮ اﯾﻦ ﺻﻮرت، او ﻓﻘﻂ ﻣﯽﺗﻮاﻧﺴﺖ ﺑﮕﻮﯾﺪ ﮐﻪ اﻧﺤﺼﺎر دوﻟﺘﯽ ﺳﺮﻣﺎﯾﻪداری ﺑﺎﯾﺪ ﺑﺎ ﯾﮏ اﻧﺤﺼﺎر دوﻟﺘﯽ ﺳﻮﺳﯿﺎﻟﯿﺴﺘﯽ ﺟﺎﯾﮕﺰﯾﻦ ﺷﻮد. ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ ﻟﻨﯿﻦ ﮐﺎﻣﻼً »ﻣﺎرﮐﺴﯿﺴﺘﯽ« ﺑﻪ ﺗﺼﺮف دوﻟﺖ، ﻣﻠﯽ ﮐﺮدن ﺗﻤﺎم داراﯾﯽﻫﺎی ﺗﻮﻟﯿﺪی و ﺗﻨﻈﯿﻢ اﻗﺘﺼﺎد ﻃﺒﻖ ﯾﮏ ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ اﻗﺪام ﮐﺮد. ﺑﺮای ﺗﺤﻘﻖ ﮐﺎﻣﻞ ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ ﻣﺎرﮐﺴﯽ، ﺗﻨﻬﺎ ﭼﯿﺰی ﮐﻪ ﺑﺎﻗﯽ ﻣﯽﻣﺎﻧﺪ »زوال دوﻟﺖ« اﺳﺖ. ﺑﺎ اﯾﻦ ﺣﺎل، ﻧﮑﺘﻪای ﮐﻪ ﺑﺎﯾﺪ ﺗﻮﺟﻪ ﺷﻮد اﯾﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ در ﺟﺎﯾﯽ ﮐﻪ ﻣﺎرﮐﺲ و اﻧﮕﻠﺲ ﺑﻪ ﺑﺎزﺳﺎزی ﺳﻮﺳﯿﺎﻟﯿﺴﺘﯽ ﺟﺎﻣﻌﻪ ﺑﻪ ﺷﯿﻮهای ﺑﺴﯿﺎر ﻣﺒﻬﻢ ﭘﺮداﺧﺘﻨﺪ و ﻋﻤﺪﺗﺎً ﭼﻨﺪ اﺻﻞ ﮐﻠﯽ ﻣﺎﻧﻨﺪ آﻧﭽﻪ در ﻧﻘﺪ ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ ﮔﻮﺗﺎ ﯾﺎﻓﺖ ﻣﯽﺷﻮد را ﻣﻄﺮح ﮐﺮدﻧﺪ ، ﻟﻨﯿﻦ ﻣﻔﻬﻮم ﺧﺎص و ﻣﺸﺨﺼﯽ از ﺳﺎﺧﺘﺎر و وﯾﮋﮔﯽ ﺳﻮﺳﯿﺎﻟﯿﺴﻤﯽ ﮐﻪ ﺑﻠﺸﻮﯾﮏﻫﺎ ﻗﺮار ﺑﻮد ﺑﺮﻗﺮار ﮐﻨﻨﺪ، داﺷﺖ. ﻣﺪل او - ﺑﻪ ﻗﻮل ﻣﻌﺮوف - در اداره ﭘﺴﺖ آﻟﻤﺎن ﯾﺎﻓﺖ ﻣﯽﺷﺪ، »ﺳﻮﺳﯿﺎﻟﯿﺴﻢ« او ﺗﻘﺮﯾﺒﺎً ﺑﺎ »ﺳﻮﺳﯿﺎﻟﯿﺴﻢ« اﻗﺘﺼﺎد ﺟﻨﮕﯽ آﻟﻤﺎن ﯾﮑﺴﺎن ﺑﻮد. ﺑﺮای ﻟﻨﯿﻦ، ﺑﻪ دﺳﺖ ﮔﺮﻓﺘﻦ ﺳﺮﻣﺎﯾﻪداری ﻫﻨﮕﺎﻣﯽ ﮐﻪ ﺑﻪ ﺑﺎﻻﺗﺮﯾﻦ ﺗﻤﺮﮐﺰ و ﻣﺮﮐﺰﯾﺖ ﺧﻮد رﺳﯿﺪ، ﺑﻪ ﻣﻌﻨﺎی ﺗﮑﻤﯿﻞ ﻓﺮآﯾﻨﺪ اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ ﺷﺪﻧﯽ ﺑﻮد ﮐﻪ ﺧﻮد ﺳﺮﻣﺎﯾﻪداری از ﻃﺮﯾﻖ ﻗﻮاﻧﯿﻦ ﺧﺎص ﺗﻮﺳﻌﻪ ﺧﻮد آﻏﺎز و ﺗﻘﻮﯾﺖ ﮐﺮده ﺑﻮد. در ﮐﺸﻮرﻫﺎی ﭘﯿﺸﺮﻓﺘﻪ اﻧﺤﺼﺎری، ﺳﺮﻧﮕﻮﻧﯽ ﺳﯿﺎﺳﯽ دوﻟﺖ اﻣﺮوز ﺑﺮای ﺗﺒﺪﯾﻞ آﻧﭽﻪ دﯾﺮوز ﺗﺤﺖ  ﻧﺎم دروﻏﯿﻦ ﺳﺮﻣﺎﯾﻪداری ﻋﻤﻞ ﻣﯽﮐﺮد، ﺑﻪ ﺳﻮﺳﯿﺎﻟﯿﺴﻢ ﮐﺎﻓﯽ ﺑﻮد.

در روﺳﯿﻪ، اوﺿﺎع ﭘﯿﭽﯿﺪهﺗﺮ ﺑﻮد، زﯾﺮا در آﻧﺠﺎ ﭘﺮوﻟﺘﺎرﯾﺎ ﻣﺠﺒﻮر ﺑﻮد ﻫﻢ اﻧﻘﻼب ﺑﻮرژواﯾﯽ را اﻧﺠﺎم دﻫﺪ و ﻫﻢ آن را از ﺑﯿﻦ ﺑﺒﺮد، زﯾﺮا ﺑﻮرژوازی ﺑﻪ ﻣﻌﻨﺎی واﻗﻌﯽ ﮐﻠﻤﻪ دﯾﮕﺮ ﻗﺎدر ﺑﻪ اﻧﺠﺎم ﻣﺄﻣﻮرﯾﺖ ﺗﺎرﯾﺨﯽ ﺧﻮد، ﯾﻌﻨﯽ آﻣﺎدهﺳﺎزی زﻣﯿﻨﻪ ﺑﺮای ﺟﺎﻣﻌﻪ ﺳﻮﺳﯿﺎﻟﯿﺴﺘﯽ، ﻧﺒﻮد.

ﻣﺎرﮐﺲ و اﻧﮕﻠﺲ داﻧﺸﻤﻨﺪ ﺑﻮدﻧﺪ، ﻧﻪ ﭘﯿﺎﻣﺒﺮ. آﻧﻬﺎ ﻧﻈﺎم ﺳﺮﻣﺎﯾﻪداری را آﻧﻄﻮر ﮐﻪ ﻣﯽﺷﻨﺎﺧﺘﻨﺪ ﺗﺤﻠﯿﻞ ﮐﺮدﻧﺪ و در ﻣﻮرد ﮔﺮاﯾﺶﻫﺎی ﺗﻮﺳﻌﻪای آن ﺑﻪ ﻧﺘﺎﯾﺠﯽ رﺳﯿﺪﻧﺪ، اﻣﺎ آﯾﻨﺪه را ﺑﺎ ﺗﻤﺎم ﺟﺰﺋﯿﺎﺗﺶ ﭘﯿﺶﺑﯿﻨﯽ ﻧﮑﺮدﻧﺪ. آﻧﻬﺎ رژﯾﻢﻫﺎی ﺗﻮﺗﺎﻟﯿﺘﺮ ﻓﻌﻠﯽ را ﭘﯿﺶﺑﯿﻨﯽ ﻧﮑﺮدﻧﺪ. ﺑﺮای آﻧﻬﺎ دوﻟﺖ اﺳﺎﺳﺎً اﺑﺰاری ﺑﺮای ﺗﻀﻤﯿﻦ ﺣﺎﮐﻤﯿﺖ ﻃﺒﻘﻪ ﺳﺮﻣﺎﯾﻪدار ﺑﻮد. اﮔﺮ ﺑﺎ ﺗﻤﺮﮐﺰ ﺳﺮﻣﺎﯾﻪ، ﻫﯿﺌﺖ ﺣﺎﮐﻤﻪ ﮐﻮﭼﮏﺗﺮ ﺷﻮد، دوﻟﺖ ﺑﻪ ﻣﻨﺎﻓﻊ ﮐﻤﺘﺮی ﺧﺪﻣﺖ ﻣﯽﮐﻨﺪ و ﺑﺎ ﺗﻮدهﻫﺎی ﺑﯿﺸﺘﺮی ﻣﺨﺎﻟﻔﺖ ﻣﯽﮐﻨﺪ. اﻣﺎ ﻣﺎرﮐﺲ و اﻧﮕﻠﺲ ﻫﺮﮔﺰ ﺧﻄﻮط ﻓﮑﺮی ﺧﻮد را ﺗﺎ اﻧﺘﻬﺎ دﻧﺒﺎل ﻧﮑﺮدﻧﺪ، زﯾﺮا آﻧﻬﺎ ﻣﺘﻘﺎﻋﺪ ﺷﺪه ﺑﻮدﻧﺪ ﮐﻪ ﺳﺮﻣﺎﯾﻪداری ﻗﺎدر ﻧﺨﻮاﻫﺪ ﺑﻮد ﺑﻪ ﻧﻘﻄﻪای از ﺗﻮﺳﻌﻪ ﺑﺮﺳﺪ ﮐﻪ ادﻏﺎم ﮐﺎﻣﻞ دوﻟﺖ و ﺳﺮﻣﺎﯾﻪ و ﻧﻮﻋﯽ اﻗﺘﺼﺎد ﺑﺮﻧﺎﻣﻪرﯾﺰی ﺷﺪه را ﻣﻤﮑﻦ ﺳﺎزد. ﻫﺮ دو ﻣﯽداﻧﺴﺘﻨﺪ ﮐﻪ ﺗﺮاﺳﺖزداﯾﯽ و ﺣﻤﺎﯾﺖﮔﺮاﯾﯽ ﺗﻼشﻫﺎﯾﯽ ﺑﺮای اﯾﺠﺎد ﻧﻮﻋﯽ ﺗﻨﻈﯿﻢ در ﺑﺎزارﻫﺎی ﻣﻠﯽ و ﺑﯿﻦاﻟﻤﻠﻠﯽ ﻫﺴﺘﻨﺪ، اﻣﺎ ﻫﻤﺎﻧﻄﻮر ﮐﻪ اﻧﮕﻠﺲ در ﭘﺎورﻗﯽ ﺟﻠﺪ ﺳﻮم ﺳﺮﻣﺎﯾﻪ اﺷﺎره ﮐﺮده اﺳﺖ ، ﻣﻄﻤﺌﻦ ﺑﻮدﻧﺪ ﮐﻪ ﭼﻨﯿﻦ »آزﻣﺎﯾﺶﻫﺎﯾﯽ ﺗﻨﻬﺎ ﺗﺎ زﻣﺎﻧﯽ ﻋﻤﻠﯽ ﻫﺴﺘﻨﺪ ﮐﻪ وﺿﻌﯿﺖ اﻗﺘﺼﺎدی ﻧﺴﺒﺘﺎً ﻣﺴﺎﻋﺪ ﺑﺎﺷﺪ... اﮔﺮﭼﻪ ﺗﻮﻟﯿﺪ ﻣﻄﻤﺌﻨﺎً ﺑﻪ ﺗﻨﻈﯿﻢ ﻧﯿﺎز دارد، اﻣﺎ ﻣﻄﻤﺌﻨﺎً ﻃﺒﻘﻪ ﺳﺮﻣﺎﯾﻪدار ﻧﯿﺴﺖ ﮐﻪ ﺑﺮای اﯾﻦ ﮐﺎر ﻣﻨﺎﺳﺐ ﺑﺎﺷﺪ؛ ﺗﺮاﺳﺖﻫﺎ ﻫﯿﭻ ﻣﺄﻣﻮرﯾﺖ دﯾﮕﺮی ﻧﺪارﻧﺪ ﺟﺰ اﯾﻨﮑﻪ ﻣﻄﻤﺌﻦ ﺷﻮﻧﺪ ﻣﺎﻫﯽﻫﺎی ﮐﻮﭼﮏ ﺗﻮﺳﻂ ﻣﺎﻫﯽﻫﺎی ﺑﺰرگ، ﺳﺮﯾﻊﺗﺮ از ﻗﺒﻞ، ﺑﻠﻌﯿﺪه ﻣﯽﺷﻮﻧﺪ«. از ﻧﻈﺮ ﻣﺎرﮐﺲ، ﻓﺮآﯾﻨﺪ ﺳﻠﺐ ﻣﺎﻟﮑﯿﺖ ﺳﺮﻣﺎﯾﻪداری ﺑﻪ ﯾﮏ اﺑﺮﺗﺮاﺳﺖ ﻏﻮلﭘﯿﮑﺮ ادﻏﺎمﺷﺪه ﺑﺎ دوﻟﺖ ﺧﺘﻢ ﻧﻤﯽﺷﻮد. ﺑﺎ اﻋﺘﻤﺎد ﺑﻪ ﻗﺪرتﻫﺎی رو ﺑﻪ رﺷﺪ ﻃﺒﻘﻪ ﮐﺎرﮔﺮ، ﻣﻔﻬﻮم او از اﻧﺒﺎﺷﺖ ﺳﺮﻣﺎﯾﻪداری، ﻫﻤﺎﻧﻄﻮر ﮐﻪ زﻣﺎﻧﯽ ﺑﻪ اﻧﮕﻠﺲ ﻧﻮﺷﺖ، »در ﻣﺒﺎرزه ﻃﺒﻘﺎﺗﯽ ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﭘﺎﯾﺎﻧﯽ ﮐﻪ در آن راهﺣﻞ ﮐﻞ ﻟﮑﻪ ﻧﻨﮓ ﯾﺎﻓﺖ ﻣﯽﺷﻮد« ﺑﻪ ﭘﺎﯾﺎن ﻣﯽرﺳﺪ.

ﺑﺎ اﯾﻦ ﺣﺎل، ﺑﺮای ﻣﺪت ﻃﻮﻻﻧﯽ، ﻣﺒﺎرزات ﻃﺒﻘﺎﺗﯽ واﻗﻌﯽ ﺻﺮﻓﺎً ﺑﻪ ﻋﻨﻮان اﻧﮕﯿﺰهﻫﺎﯾﯽ ﺑﺮای اﻧﺒﺎﺷﺖ ﺳﺮﯾﻊﺗﺮ ﺳﺮﻣﺎﯾﻪ ﻋﻤﻞ ﻣﯽﮐﺮدﻧﺪ. ﺳﺮﻣﺎﯾﻪداری ﺧﻮد را ﺑﺎ ﺷﺮاﯾﻂ ﻣﺘﻐﯿﺮ ﺑﺴﯿﺎر ﺳﺎزﮔﺎر ﻧﺸﺎن داد. ﺑﺤﺮانﻫﺎی دورهای ﻣﮑﺮر، آن را ﺗﻘﻮﯾﺖ ﻣﯽﮐﺮدﻧﺪ ﻧﻪ ﺗﻀﻌﯿﻒ. ﻣﺒﺎرزه ﻃﺒﻘﺎﺗﯽ ﮐﺎﻣﻼً ﺑﯽاﻫﻤﯿﺖ ﺷﺪ. ﻣﺴﺌﻠﻪ ﻏﺎﻟﺐ، ﺗﻐﯿﯿﺮ ﻣﺎﻫﯿﺖ ﺧﻮد ﺳﺮﻣﺎﯾﻪداری ﺑﻮد. ﺗﺮاﺳﺘﯿﺰاﺳﯿﻮن، ﮐﺎرﺗﻞﺳﺎزی، اﻧﺤﺼﺎرﮔﺮاﯾﯽ، ﮐﻪ اﻏﻠﺐ ﻓﺮاﺗﺮ از ﻣﺮزﻫﺎی ﻣﻠﯽ ﺑﻮدﻧﺪ، ﺑﻪ ﺳﻤﺖ ﻣﻘﺮرات ﺑﺎزار، ﺗﻮﻟﯿﺪ ﺑﺮﻧﺎﻣﻪرﯾﺰیﺷﺪه و ﮐﻨﺘﺮل ﺑﺤﺮان اﺷﺎره داﺷﺘﻨﺪ. ﻇﺎﻫﺮاً دوران ﺟﺪﯾﺪی آﻏﺎز ﺷﺪه ﺑﻮد. ﺳﺮﻣﺎﯾﻪداری، ﺣﺪاﻗﻞ آن ﺳﺮﻣﺎﯾﻪداری ﮐﻪ ﻣﺎرﮐﺲ درﺑﺎره آن ﻧﻮﺷﺘﻪ ﺑﻮد، ﺑﻪ ﭘﺎﯾﺎن ﺧﻮد ﻧﺰدﯾﮏ ﻣﯽﺷﺪ. ﻫﯿﻠﻔﺮدﯾﻨﮓ، ﻧﻈﺮﯾﻪﭘﺮداز ﺳﻮﺳﯿﺎﻟﯿﺴﺖ، ﺧﺎﻃﺮﻧﺸﺎن ﮐﺮد ﮐﻪ ﻫﺮ ﺳﺮﻣﺎﯾﻪدار ﻧﻪ ﺗﻨﻬﺎ ﺑﺎﯾﺪ ﺳﻮد ﮐﺴﺐ ﮐﻨﺪ، ﺑﻠﮑﻪ ﺑﺎﯾﺪ اﻧﺒﺎﺷﺖ ﮐﻨﺪ ﺗﺎ ﺳﺮﻣﺎﯾﻪدار ﺑﺎﻗﯽ ﺑﻤﺎﻧﺪ. اﻣﺎ اﻧﺒﺎﺷﺖ، ﺗﻤﺮﮐﺰ ﺳﺮﻣﺎﯾﻪ در دﺳﺖﻫﺎی ﮐﻤﺘﺮ اﺳﺖ. ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ، ﻫﺮ ﺳﺮﻣﺎﯾﻪدار ﺑﺎ دﻧﺒﺎل ﮐﺮدن ﻫﺪف ﺳﺮﻣﺎﯾﻪداری ﺧﻮد، ﺑﻪ ﺗﺪرﯾﺞ ﻓﺮﺻﺖﻫﺎی دﻧﺒﺎل ﮐﺮدن اﻫﺪاف ﺳﺮﻣﺎﯾﻪداری را از ﺑﯿﻦ ﻣﯽﺑﺮد. ﺑﺎ ﺗﻤﺮﮐﺰ ﺗﻤﺎم ﺳﺮﻣﺎﯾﻪ در »ﯾﮏ دﺳﺖ«، ﺳﺮﻣﺎﯾﻪداری ﺑﻪ »ﻫﺪف« ﺧﻮد رﺳﯿﺪه ﺑﻮد. در آن زﻣﺎن دﯾﮕﺮ ﻫﺪف ﺳﺮﻣﺎﯾﻪداریای وﺟﻮد ﻧﺪاﺷﺖ ﮐﻪ ﺑﺘﻮان آن را دﻧﺒﺎل ﮐﺮد. اﻧﺒﺎﺷﺖ ﺳﺮﻣﺎﯾﻪ ﺑﻪ ﻣﻌﻨﺎی ﻗﺒﻠﯽ اﯾﻦ اﺻﻄﻼح دﯾﮕﺮ اﻣﮑﺎنﭘﺬﯾﺮ ﻧﺨﻮاﻫﺪ ﺑﻮد، زﯾﺮا ﻫﺮ ﺟﺎ ﮐﻪ ﻫﻤﻪ ﭼﯿﺰ ﻣﺘﻤﺮﮐﺰ ﺑﺎﺷﺪ، ﺗﻤﺮﮐﺰ ﻣﺘﻮﻗﻒ ﻣﯽﺷﻮد. ﮐﺎﺋﻮﺗﺴﮑﯽ ﮐﻤﯽ ﺑﺎ اﺣﺘﯿﺎط ﺑﯿﺸﺘﺮ ﻫﻤﯿﻦ اﺳﺘﺪﻻل را در ﻣﻮرد ﻣﺴﺎﺋﻞ رواﺑﻂ ﺑﯿﻦاﻟﻤﻠﻞ در ﻧﻈﺮﯾﻪ »اوﻟﺘﺮا اﻣﭙﺮﯾﺎﻟﯿﺴﻢ« ﺧﻮد ﺑﻪ ﮐﺎر ﺑﺮد.

در ﻧﮕﺎه اول، ﻫﻤﻪ اﯾﻨﻬﺎ ﮐﺎﻣﻼً ﺑﺎ ﻣﺎرﮐﺴﯿﺴﻢ ﻫﻤﺴﻮ ﺑﻪ ﻧﻈﺮ ﻣﯽرﺳﺪ، زﯾﺮا ﺧﻮد ﻣﺎرﮐﺲ ﻣﺘﻘﺎﻋﺪ ﺷﺪه ﺑﻮد ﮐﻪ، ﭼﻪ در ﺳﻄﺢ ﻣﻠﯽ و ﭼﻪ در ﺳﻄﺢ ﺑﯿﻦاﻟﻤﻠﻠﯽ، »ﻫﺮ آﻧﭽﻪ ﺑﻮرژوازی ﻣﺘﻤﺮﮐﺰ ﻣﯽﮐﻨﺪ ﺑﻪ ﻧﻔﻊ ﻃﺒﻘﻪ ﮐﺎرﮔﺮ اﺳﺖ.« ﺑﺎ اﯾﻦ ﺣﺎل، اﯾﻦ اﻣﺮ ﻃﺒﻘﻪ ﮐﺎرﮔﺮ را از دردﺳﺮ اﻧﻘﻼب ﻣﻌﺎف ﻧﻤﯽﮐﺮد. از ﻧﻈﺮ ﻣﺎرﮐﺲ، ﺗﮑﺎﻣﻞ از اﻗﺘﺼﺎد آزاد ﺑﻪ ﺳﻤﺖ ﺗﺮاﺳﺘﯿﺰاﺳﯿﻮن، ﯾﮏ ﺧﻂ ﻣﺴﺘﻘﯿﻢ ﻧﺒﻮد. اﯾﻦ ﺗﮑﺎﻣﻞ، ﻓﺮآﯾﻨﺪی ﻣﺘﻨﺎﻗﺾ از روﻧﻖ و رﮐﻮد، ﺳﺎزﻧﺪﮔﯽ و وﯾﺮاﻧﯽ، ﺗﻤﺮﮐﺰ و ﻋﺪم ﺗﻤﺮﮐﺰ، ﭘﯿﺸﺮﻓﺖ و ارﺗﺠﺎع ﺑﻮد. ﺗﻀﺎد ذاﺗﯽ در رواﺑﻂ ﺗﻮﻟﯿﺪ ﻫﺮﮔﺰ ﻧﻤﯽﺗﻮاﻧﺴﺖ از ﻃﺮﯾﻖ ﺗﻤﺮﮐﺰ، ﯾﻌﻨﯽ ﺻﺮﻓﺎً ﺑﺎ ﯾﮏ اﺻﻞ ﺳﺎزﻣﺎﻧﺪﻫﯽ، ﺑﺮﻃﺮف ﺷﻮد. ﺑﺎ ﮔﺴﺘﺮش ﺧﻮد ﺗﻮﻟﯿﺪ و ﮔﺴﺘﺮش داﻣﻨﻪ ﻓﻌﺎﻟﯿﺖ ﺳﺮﻣﺎﯾﻪداری، اﯾﻦ ﺗﻀﺎد در ﻣﻘﯿﺎس وﺳﯿﻊﺗﺮی ﺑﺎزﺗﻮﻟﯿﺪ ﻣﯽﺷﺪ. ﭘﺎﯾﺎن اﻗﺘﺼﺎد آزاد ﭘﺎﯾﺎن رﻗﺎﺑﺖ ﻧﺒﻮد؛ ﺑﻠﮑﻪ ﺗﻨﻬﺎ ﺑﻪ رﻗﺎﺑﺖ ﺷﺪﯾﺪﺗﺮ اﻧﺤﺼﺎرﻫﺎ ﻣﻨﺠﺮ ﺷﺪ. ﺗﻤﺮﮐﺰ ﻣﻠﯽ ﻧﺸﺎندﻫﻨﺪه ﮔﺮاﯾﺸﯽ ﻧﻪ ﺑﻪ ﺳﻤﺖ ﺻﻠﺢ، ﺑﻠﮑﻪ ﺑﻪ ﺳﻤﺖ ﺟﻨﮓﻫﺎی اﻣﭙﺮﯾﺎﻟﯿﺴﺘﯽ ﺑﻮد. ﺑﺪون ﺷﮏ ﺗﻐﯿﯿﺮات ﮐﻤﯽ وﺟﻮد داﺷﺖ؛ ﺑﺎ اﯾﻦ ﺣﺎل، ﯾﮏ ﺗﻐﯿﯿﺮ ﮐﯿﻔﯽ ﺷﺎﻣﻞ ﮐﻨﺶ ﻃﺒﻘﺎﺗﯽ اﺳﺖ. ﺗﺎ زﻣﺎﻧﯽ ﮐﻪ از ﯾﮏ ﺳﻮ ﻣﺎﻟﮑﺎن ﯾﺎ ﮐﻨﺘﺮلﮐﻨﻨﺪﮔﺎن اﺑﺰار ﺗﻮﻟﯿﺪ و از ﺳﻮی دﯾﮕﺮ ﯾﮏ ﻃﺒﻘﻪ ﮐﺎرﮔﺮ ﺗﻬﯽ دﺳﺖ وﺟﻮد داﺷﺘﻨﺪ، ﻫﺮﮔﻮﻧﻪ ﺑﺎزﺗﻮﻟﯿﺪی ﺷﺎﻣﻞ ﺑﺎزﺗﻮﻟﯿﺪ راﺑﻄﻪ اﺳﺘﺜﻤﺎری ﻣﯽﺷﺪ.

ﺗﻨﻬﺎ آن ﻃﺒﻘﻪای ﮐﻪ ﻫﯿﭻ ﭼﯿﺰ ﻧﺪاﺷﺖ ﻣﯽﺗﻮاﻧﺴﺖ ﺑﻪ ﭘﺎﯾﺎن دادن ﺑﻪ اﯾﻦ راﺑﻄﻪ ﻋﻼﻗﻪﻣﻨﺪ ﺑﺎﺷﺪ و ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ ﻣﯽﺗﻮاﻧﺴﺖ ﻓﺮآﯾﻨﺪ ﺑﺎزﺗﻮﻟﯿﺪ ﻣﺪاوﻣﯽ را ﮐﻪ ﺷﺎﻣﻞ ﺑﺎزﺗﻮﻟﯿﺪ ﺗﻤﺎم ﺷﺮاﯾﻄﯽ ﺑﻮد ﮐﻪ ﺑﺎ رواﺑﻂ ﻃﺒﻘﺎﺗﯽ ﻣﻮﺟﻮد ﻣﺮﺗﺒﻂ و ﺗﻮﺳﻂ آﻧﻬﺎ ﺗﻌﯿﯿﻦ ﻣﯽﺷﺪ، ﻣﺘﻮﻗﻒ ﮐﻨﺪ. ﺑﺪون ﻟﻐﻮ رواﺑﻂ ﻃﺒﻘﺎﺗﯽ، ﻫﺮﮔﻮﻧﻪ ﺗﺤﻮﻟﯽ ﺗﻨﻬﺎ ﺑﯿﺎن ﺟﺪﯾﺪی از ﻫﻤﺎن ﺟﺎﻣﻌﻪ ﺳﺮﻣﺎﯾﻪداری ﻗﺪﯾﻤﯽ ﺧﻮاﻫﺪ ﺑﻮد.

اﺻﻼحﻃﻠﺒﺎن ﺳﻮﺳﯿﺎﻟﯿﺴﺖ اﻧﮑﺎر ﻧﻤﯽﮐﺮدﻧﺪ ﮐﻪ ﻣﺒﺎرزه رﻗﺎﺑﺘﯽ، ﺗﻀﺎدﻫﺎی دروﻧﯽ ﺳﺮﻣﺎﯾﻪداری را در ﻣﻘﯿﺎﺳﯽ ﺑﺰرگﺗﺮ ﺑﺎزﺗﻮﻟﯿﺪ ﻣﯽﮐﻨﺪ، اﻣﺎ ﻓﮑﺮ ﻣﯽﮐﺮدﻧﺪ ﮐﻪ اﯾﻦ ﻓﺮآﯾﻨﺪ ﺑﻪ دﻟﯿﻞ ﻓﻘﺪان رﻗﺒﺎ ﺑﻪ ﭘﺎﯾﺎن ﺧﻮد ﻧﺰدﯾﮏ ﻣﯽﺷﻮد. ﻫﯿﻠﻔﺮدﯾﻨﮓ ﺑﺎ ﻓﺮض رﺳﯿﺪن ﺑﻪ اﯾﻦ ﻫﺪف، در ﮐﺘﺎب »ﺳﺮﻣﺎﯾﻪ ﻣﺎﻟﯽ« ﺧﻮد ﻧﻮﺷﺖ : »ﮐﻞ ﺗﻮﻟﯿﺪ ﺳﺮﻣﺎﯾﻪداری آﮔﺎﻫﺎﻧﻪ ﺗﻮﺳﻂ ﯾﮏ ﻣﺮﺟﻊ ﺗﻨﻈﯿﻢ ﺧﻮاﻫﺪ ﺷﺪ... ﻫﻤﭽﻨﺎن ﺟﺎﻣﻌﻪای در ﺷﮑﻞ آﻧﺘﺎﮔﻮﻧﯿﺴﺘﯽ ﺧﻮاﻫﺪ ﺑﻮد. اﻣﺎ اﯾﻦ آﻧﺘﺎﮔﻮﻧﯿﺴﻢ، آﻧﺘﺎﮔﻮﻧﯿﺴﻢ ﺗﻮزﯾﻊ ﺧﻮاﻫﺪ ﺑﻮد. ﺧﻮد ﺗﻮزﯾﻊ آﮔﺎﻫﺎﻧﻪ ﺗﻨﻈﯿﻢ ﺧﻮاﻫﺪ ﺷﺪ«. در اﯾﻦ ﻣﺮﺣﻠﻪ از ﺗﻮﺳﻌﻪ، ﺗﻤﺎم ﻣﻘﻮﻻت ﺳﺮﻣﺎﯾﻪداری ﻗﺒﻠﯽ ﻣﻌﻨﺎی ﺧﻮد را از دﺳﺖ ﻣﯽدﻫﻨﺪ. ﻣﺮﺟﻊ واﺣﺪ ﺗﺮﺗﯿﺐ ﻣﯽدﻫﺪ ﮐﻪ ﭼﻪ ﭼﯿﺰی و ﺗﺤﺖ ﭼﻪ ﺷﺮاﯾﻄﯽ ﺑﺎﯾﺪ ﺗﻮﻟﯿﺪ ﺷﻮد؛ ﻣﺤﺼﻮﻻت را ﮐﻨﺘﺮل ﻣﯽﮐﻨﺪ و آﻧﻬﺎ را آﻧﻄﻮر ﮐﻪ ﻣﻨﺎﺳﺐ ﻣﯽداﻧﺪ ﺗﻮزﯾﻊ ﻣﯽﮐﻨﺪ. در ﭼﻨﯿﻦ ﺷﺮاﯾﻄﯽ، ﺗﻨﻬﺎ دﻟﯿﻞ ﺟﺎﯾﮕﺰﯾﻨﯽ ﯾﮏ ﻣﺮﺟﻊ ﺳﺮﻣﺎﯾﻪداری ﺑﺎ ﺳﻮﺳﯿﺎﻟﯿﺴﺖﻫﺎ، ﯾﻌﻨﯽ ﭘﺮﺳﻨﻠﯽ ﮐﻪ ﺗﻮﺳﻂ ﺗﻮﺳﻌﻪ ﻗﺒﻠﯽ در ﻣﻮﻗﻌﯿﺖ ﮐﻨﺘﺮل ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺘﻪاﻧﺪ، اﯾﻦ اﻋﺘﻘﺎد ﺧﻮاﻫﺪ ﺑﻮد ﮐﻪ ﺳﻮﺳﯿﺎﻟﯿﺴﺖﻫﺎ ﻣﯽداﻧﻨﺪ ﭼﮕﻮﻧﻪ ﺑﻬﺘﺮ ﺑﻪ ﺟﺎﻣﻌﻪ ﺧﺪﻣﺖ ﮐﻨﻨﺪ. از آن ﭘﺲ، روﻧﺪ ﺗﺎرﯾﺨﯽ ﺗﻮﺳﻂ اﻗﺪاﻣﺎت اﻓﺮادی ﮐﻪ ﻣﺮﺟﻊ واﺣﺪ را ﺗﺸﮑﯿﻞ ﻣﯽدﻫﻨﺪ، ﺗﻌﯿﯿﻦ ﻣﯽﺷﻮد. ﻓﺮﻗﯽ ﻧﻤﯽﮐﺮد ﮐﻪ اﯾﻦ اﻓﺮاد از ﻃﺒﻘﻪ ﺳﺮﻣﺎﯾﻪدار، ﻃﺒﻘﻪ ﻣﺘﻮﺳﻂ ﯾﺎ ﻃﺒﻘﻪ ﮐﺎرﮔﺮ ﺑﺎﺷﻨﺪ؛ ﺗﻨﻬﺎ ﮐﯿﻔﯿﺖ رﻫﺒﺮی اﻫﻤﯿﺖ داﺷﺖ.

اﮔﺮﭼﻪ ﻟﻨﯿﻦ از ﺗﺤﺴﯿﻦﮐﻨﻨﺪﮔﺎن ﺑﺰرگ »ارﺗﺪﮐﺴﯽ« ﻣﺎرﮐﺴﯿﺴﺘﯽ ﮐﺎﺋﻮﺗﺴﮑﯽ و ﻫﯿﻠﻔﺮدﯾﻨﮓ ﺑﻮد، اﻣﺎ ﺧﯿﻠﯽ زود در ﻣﻮرد ﻣﺴﺎﺋﻞ ﻋﻤﻠﯽ ﺑﺎ آﻧﻬﺎ ﻣﺨﺎﻟﻔﺖ ﮐﺮد. ﻣﺴﺘﻘﻞ از اﯾﻦ ﺳﻮال ﮐﻪ آﯾﺎ ﻧﻈﺮﯾﻪﻫﺎی آﻧﻬﺎ در اروﭘﺎی ﻏﺮﺑﯽ ﻣﺆﺛﺮ ﺧﻮاﻫﺪ ﺑﻮد ﯾﺎ ﺧﯿﺮ، ﻣﺴﻠﻢ ﺑﻮد ﮐﻪ آﻧﻬﺎ ﺑﺎ ﺷﺮاﯾﻂ روﺳﯿﻪ ﻣﻄﺎﺑﻘﺖ ﻧﺪارﻧﺪ. اﻧﺘﻈﺎر ﺑﺮای ﺗﻤﺮﮐﺰ ﺳﺮﻣﺎﯾﻪ در ﻣﯿﺎن دﻫﻘﺎﻧﺎن روﺳﯿﻪ ﺑﻪ ﺳﺎدﮔﯽ ﺑﻪ ﻣﻌﻨﺎی زﯾﺎدهﺧﻮاﻫﯽ ﺑﻮد. اﻧﻘﻼﺑﯽ در ﺣﺎل ﺷﮑﻞﮔﯿﺮی ﺑﻮد؛ ﺑﺎﯾﺪ در آن ﺷﺮﮐﺖ ﻣﯽﮐﺮد و ﺧﻮد را ﺑﺎ ﺷﺮاﯾﻂ ﺧﺎص آن وﻓﻖ ﻣﯽداد. اﮔﺮﭼﻪ ﻟﻨﯿﻦ ﺻﺒﺮ اﺻﻼحﻃﻠﺒﺎﻧﯽ را ﮐﻪ ﻣﻨﺘﻈﺮ »ﺑﻠﻮغ« ﺳﻮﺳﯿﺎﻟﯿﺴﻢ ﺑﻮدﻧﺪ، ﻧﺪاﺷﺖ، اﻣﺎ ﺑﺎ اﺷﺘﯿﺎق اﯾﻦ ﺗﺼﻮر آﻧﻬﺎ را ﭘﺬﯾﺮﻓﺖ ﮐﻪ ﺗﺎرﯾﺦ ﻣﯽﺗﻮاﻧﺪ ﺑﻪ ﻣﺤﺾ ﺗﻤﺮﮐﺰ ﺳﺮﻣﺎﯾﻪ در »ﯾﮏ دﺳﺖ«، ﺗﻮﺳﻂ ﯾﮏ ﻫﯿﺌﺖ ﻣﺪﯾﺮه ﺳﺎﺧﺘﻪ ﺷﻮد. او در ﮐﻨﮕﺮه ﺣﺰب ﺑﻠﺸﻮﯾﮏ ﮔﻔﺖ: »ﺳﺮﻣﺎﯾﻪداری دوﻟﺘﯽ آن ﺷﮑﻠﯽ از ﺳﺮﻣﺎﯾﻪداری اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﺎ ﻣﯽﺗﻮاﻧﯿﻢ آن را ﻣﺤﺪود ﮐﻨﯿﻢ. اﯾﻦ ﺳﺮﻣﺎﯾﻪداری ﺑﺎ دوﻟﺖ ﮔﺮه ﺧﻮرده اﺳﺖ و دوﻟﺖ - ﯾﻌﻨﯽ ﮐﺎرﮔﺮان، ﭘﯿﺸﺮﻓﺘﻪﺗﺮﯾﻦ ﺑﺨﺶ ﮐﺎرﮔﺮان، ﭘﯿﺸﺘﺎز، ﺧﻮد ﻣﺎ ﻫﺴﺘﯿﻢ و ﻣﺎﻫﯿﺖ اﯾﻦ ﺳﺮﻣﺎﯾﻪداری دوﻟﺘﯽ ﺑﻪ ﻣﺎ ﺑﺴﺘﮕﯽ دارد«. ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ ﺗﺮﺗﯿﺒﺎت ﺳﻠﺴﻠﻪ ﻣﺮاﺗﺒﯽ درون ﺣﺰب، ﺗﻨﻬﺎ ﭼﯿﺰی ﮐﻪ ﺑﺮای ﮔﻔﺘﻦ  ﺑﺎﻗﯽ ﻣﺎﻧﺪه ﺑﻮد ﻫﻤﺎن ﭼﯿﺰی ﺑﻮد ﮐﻪ ﻟﻮﯾﯽ ﭼﻬﺎردﻫﻢ ﮐﻤﯽ ﻗﺒﻞ از اﻧﻘﻼب ﺑﻮرژواﯾﯽ ﮔﻔﺖ: » دوﻟﺖ، ﻣﻦ ﻫﺴﺘﻢ « و اﮐﻨﻮن، در »ﭘﺎﯾﺎن« ﺳﺮﻣﺎﯾﻪداری، ﺑﺮ ﻟﺒﺎن ﺻﺪ ﻣﯿﻠﯿﻮن آﻟﻤﺎﻧﯽ ﺟﺎری اﺳﺖ: » ﻫﯿﺘﻠﺮ آﻟﻤﺎن اﺳﺖ! «

ﺑﻪ ﮐﺎرﮔﯿﺮی اﯾﻦ اﺻﻮل در روﺳﯿﻪ ﺑﺎ ﻫﺪف اﻧﺠﺎم و ﺑﻬﺒﻮد ﮐﺎری ﺑﻮد ﮐﻪ ﺳﺮﻣﺎﯾﻪداران در اﻧﺠﺎم آن ﻣﻮﻓﻖ ﻧﺸﺪه ﺑﻮدﻧﺪ. اﯾﻦ ﮐﺎر ﻋﻈﯿﻤﯽ ﺑﻮد. ﺷﮑﯽ ﻧﯿﺴﺖ ﮐﻪ ﻟﻨﯿﻦ و ﺗﺮوﺗﺴﮑﯽ اﺻﻄﻼﺣﺎت »ﺧﺎﺋﻦ« و »رﯾﺎﮐﺎر« را ﻧﻪ ﺗﻨﻬﺎ ﺑﺮای اﻫﺪاف رﻗﺎﺑﺘﯽ، ﺑﻠﮑﻪ ﺑﻪ اﯾﻦ دﻟﯿﻞ ﮐﻪ واﻗﻌﺎً ﻣﺘﻘﺎﻋﺪ ﺷﺪه ﺑﻮدﻧﺪ ﮐﻪ اﯾﻦ اﻓﺮاد ﺑﻪ اﺻﻮل ﺧﻮد ﺧﯿﺎﻧﺖ ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ، در ﻣﻮرد ﻫﯿﻠﻔﺮدﯾﻨﮓﻫﺎ ﺑﻪ ﮐﺎر ﻣﯽﺑﺮدﻧﺪ. ﮔﺬﺷﺘﻪ از ﻫﻤﻪ اﯾﻨﻬﺎ، ﺗﻔﺎوتﻫﺎی اﺳﺎﺳﯽ ﺑﯿﻦ اﺻﻼحﻃﻠﺒﺎن و اﻧﻘﻼﺑﯿﻮن در ﺳﯿﺎﺳﺖﻫﺎی ﻣﺒﺎرزه ﺑﺮای ﻗﺪرت آﻧﻬﺎ ﯾﺎﻓﺖ ﻣﯽﺷﺪ، ﻧﻪ در روشﻫﺎی آﻧﻬﺎ ﺑﺮای ﺳﺎﺧﺘﻦ ﺳﻮﺳﯿﺎﻟﯿﺴﻢ. درﺳﺖ اﺳﺖ ﮐﻪ روﺳﯿﻪ »ﺑﺎﻟﻎ« ﻧﺒﻮد، اﻣﺎ آﯾﺎ ﻧﻤﯽﺗﻮاﻧﺴﺖ ﺑﺎ اﻧﺠﺎم آﮔﺎﻫﺎﻧﻪ آﻧﭽﻪ در ﮐﺸﻮرﻫﺎی ﺳﺮﻣﺎﯾﻪداری ﺑﺪون اﻃﻼع ﻣﺮدم اﺗﻔﺎق ﻣﯽاﻓﺘﺎد، ﺑﻪ ﭘﯿﺸﺮﻓﺖ آن ﮐﻤﮏ ﮐﻨﺪ؟ ﺳﻮﺳﯿﺎﻟﯿﺴﺖﻫﺎ ﭘﺎﺳﺨﯽ ﻧﺪاﺷﺘﻨﺪ. ﺑﺮای ﯾﺎﻓﺘﻦ اﺳﺘﺪﻻلﻫﺎی ﺿﺪ ﺑﻠﺸﻮﯾﮑﯽ، آﻧﻬﺎ ﻣﺠﺒﻮر ﺑﻮدﻧﺪ از ﺿﺪ اﻧﻘﻼب ﺳﻔﯿﺪ وام ﺑﮕﯿﺮﻧﺪ.

ﺗﺮوﺗﺴﮑﯽ در ﮐﺘﺎب ﺧﻮد »ﺗﺮورﯾﺴﻢ و ﮐﻤﻮﻧﯿﺴﻢ« ﻧﻮﺷﺖ ﮐﻪ »ﺑﺪون ﻧﻈﺎﻣﯽﺳﺎزی ﮐﺎر و اﺟﺒﺎر دوﻟﺘﯽ... ﺳﻮﺳﯿﺎﻟﯿﺴﻢ ﯾﮏ ﺻﺪای ﺗﻮﺧﺎﻟﯽ ﺑﺎﻗﯽ ﺧﻮاﻫﺪ ﻣﺎﻧﺪ... ﻫﯿﭻ راﻫﯽ ﺑﺮای ﺳﻮﺳﯿﺎﻟﯿﺴﻢ وﺟﻮد ﻧﺪارد ﺟﺰ ﺗﻨﻈﯿﻢ آﻣﺮاﻧﻪ ﻧﯿﺮوﻫﺎ و ﻣﻨﺎﺑﻊ اﻗﺘﺼﺎدی... ... و ﺗﻮزﯾﻊ ﻣﺘﻤﺮﮐﺰ ﮐﺎر در ﻫﻤﺎﻫﻨﮕﯽ ﺑﺎ ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ ﮐﻠﯽ دوﻟﺖ«. اﯾﻦ ﮐﺎﻣﻼً ﺑﺎ اﯾﺪهﻫﺎﯾﯽ ﮐﻪ ﺗﻮﺳﻂ ﻫﻤﻪ ﺳﻮﺳﯿﺎﻟﯿﺴﺖﻫﺎی آن زﻣﺎن ﭘﺮورش داده ﻣﯽﺷﺪ، ﻣﻄﺎﺑﻘﺖ داﺷﺖ، ﺑﺎ اﯾﻦ ﺣﺎل اﮐﺜﺮ ﺳﻮﺳﯿﺎل دﻣﻮﮐﺮاتﻫﺎ از ﭘﺬﯾﺮش رژﯾﻢ ﺑﻠﺸﻮﯾﮑﯽ ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﯾﮏ رژﯾﻢ ﺳﻮﺳﯿﺎﻟﯿﺴﺘﯽ ﺧﻮدداری ﮐﺮدﻧﺪ. در اﯾﻦ رژﯾﻢ، ﺳﻮﺳﯿﺎﻟﯿﺴﺖﻫﺎ و ﭘﯿﺮواﻧﺸﺎن ﻫﻤﺎﻧﻄﻮر ﮐﻪ در زﻣﺎن ﺗﺰار ﺑﻪ ﺳﯿﺒﺮی رﻓﺘﻨﺪ، ﺑﻪ آﻧﺠﺎ رﻓﺘﻨﺪ. اﻣﺎ ﺳﻮﺳﯿﺎﻟﯿﺴﺖﻫﺎ ﻧﻤﯽﺗﻮاﻧﺴﺘﻨﺪ ادﻋﺎ ﮐﻨﻨﺪ ﮐﻪ ﺑﺎ ﯾﮏ رژﯾﻢ ﺳﺮﻣﺎﯾﻪداری ﻣﺨﺎﻟﻒ ﻫﺴﺘﻨﺪ و ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ ﻧﻤﯽﺗﻮاﻧﺴﺘﻨﺪ ﺑﭙﺬﯾﺮﻧﺪ ﮐﻪ ﻗﺼﺪ ﻧﺎﺑﻮدی ﺳﻮﺳﯿﺎﻟﯿﺴﻢ را دارﻧﺪ. ﭘﺲ آﻧﻬﺎ ﺑﺎ ﭼﻪ ﭼﯿﺰی ﻣﺨﺎﻟﻔﺖ ﻣﯽﮐﺮدﻧﺪ؟

در واﻗﻊ، ﻣﺸﮑﻞ ﺑﻪ راﺣﺘﯽ ﺣﻞ ﻣﯽﺷﻮد؛ »از ﻧﻈﺮ ﺗﺌﻮری« ﮐﻤﯽ دﺷﻮارﺗﺮ اﺳﺖ. ﺳﻮﺳﯿﺎﻟﯿﺴﺖﻫﺎ ﻧﻈﺮﯾﻪ زﯾﺒﺎﯾﯽ از ﺗﻮﺳﻌﻪ اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ ﺳﺎﺧﺘﻪ ﺑﻮدﻧﺪ؛ ﺳﺮﻣﺎﯾﻪ ﺧﻮد »اﺟﺘﻤﺎﻋﯽﮐﻨﻨﺪه« ﺑﺰرﮔﯽ ﺑﻮد. ﻓﻘﻂ ﺑﺎﯾﺪ ﻣﻨﺘﻈﺮ ﻣﯽﻣﺎﻧﺪ. اﻧﺘﻈﺎر ﮐﺎﻣﻼً ﻗﺎﺑﻞ ﺗﺤﻤﻞ ﺑﻮد زﯾﺮا ﺗﻮدهﻫﺎ را آﻣﻮزش ﻣﯽداد، ﻧﻈﻢ و اﻧﻀﺒﺎط را ﺗﻮﺳﻌﻪ ﻣﯽداد، ﻫﻤﺒﺴﺘﮕﯽ ﮔﺮوﻫﯽ، ﻓﺮﻫﻨﮓ ﮐﺎرﮔﺮی را اﯾﺠﺎد ﻣﯽﮐﺮد. ﺑﻪ ﻃﻮر ﺧﻼﺻﻪ، ﺑﻪ ﺟﺎی ﭘﻮل، ﻫﻤﺎﻧﻄﻮر ﮐﻪ ﻣﺎرﮐﺲ ﮔﻔﺘﻪ ﺑﻮد، ﺳﺮﻣﺎﯾﻪداری از ﺗﻤﺎم ﻣﻨﺎﻓﺬ ﺧﻮد ﺳﻮﺳﯿﺎﻟﯿﺴﻢ را ﺑﯿﺮون ﻣﯽﮐﺸﯿﺪ. ﻣﻄﻤﺌﻨﺎً، ﭘﻮل ﺑﻪ ﻃﻮر ﮐﺎﻣﻞ ﻧﺎﭘﺪﯾﺪ ﻧﺸﺪ. ﺣﻘﻮق اﺗﺤﺎدﯾﻪﻫﺎی ﮐﺎرﮔﺮی و ﻣﻨﺸﯽﻫﺎ ﺑﺎ رﺷﺪ ﻧﯿﺎزﻫﺎی ﻓﺮﻫﻨﮕﯽ ﭘﺮوﻟﺘﺎرﯾﺎی آزاد ﺷﺪه اﻓﺰاﯾﺶ ﯾﺎﻓﺖ. ﻃﺒﯿﻌﺘﺎً، رﻫﺎﯾﯽ ﻓﻘﻂ ﺑﻪ ﺗﺪرﯾﺞ - ﯾﮑﯽ ﭘﺲ از دﯾﮕﺮی - ﻣﯽﺗﻮاﻧﺴﺖ ﻣﺤﻘﻖ ﺷﻮد. ﺳﮑﻪﻫﺎی ده ﺳﻨﺘﯽ و ﭘﻨﺞ ﺳﻨﺘﯽ ﻣﯿﻠﯿﻮنﻫﺎ ﻧﻔﺮ، ﺛﺮوت و ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ ﺻﺪﻫﺎ ﻫﺰار ﻧﻔﺮ از ﻫﺮ دوﺟﯿﻦ ﺳﺮﻣﺎﯾﻪدار ﻧﺎﻧﻮا را اﯾﺠﺎد ﮐﺮدﻧﺪ. ﺳﻮﺳﯿﺎﻟﯿﺴﺖﻫﺎ ﻧﯿﺎزی ﻧﺪاﺷﺘﻨﺪ ﻣﻨﺘﻈﺮ ﺑﻤﺎﻧﻨﺪ ﺗﺎ وولورث اﯾﻦ واﻗﻌﯿﺖ را ﻧﺸﺎن دﻫﺪ. ﻫﺮ دﻫﻘﺎن ﺑﺎﻟﮑﺎن ﻣﯽداﻧﺪ ﮐﻪ ﺣﯿﻮاﻧﺎت ﮐﻮﭼﮏ ﻧﯿﺰ ﮐﻮد ﻣﯽدﻫﻨﺪ. ﻣﺸﺎﻏﻞ ﭘﺮﺳﻮد در ﻣﺆﺳﺴﺎت دوﻟﺘﯽ و ﮐﺎرﮔﺮی در اﻧﺘﻈﺎر ﺑﻮدﻧﺪ. ﭘﻮل ﺑﻪ دﺳﺖ ﻣﯽآﻣﺪ و ﻫﻮﺷﻤﻨﺪاﻧﻪ ﺳﺮﻣﺎﯾﻪﮔﺬاری ﻣﯽﺷﺪ. ﭘﺮوﻟﺘﺎرﯾﺎی آزاد ﺷﺪه آﻣﻮﺧﺘﻨﺪ ﮐﻪ ﻗﺪر آﻧﭽﻪ دﯾﺰراﺋﯿﻠﯽ »ﺳﺎدﮔﯽ ﺷﯿﺮﯾﻦ ﺳﻪ درﺻﺪ« ﺗﻮﺻﯿﻒ ﻣﯽﮐﺮد را ﺑﺪاﻧﻨﺪ. ﻧﻪ، ﻧﯿﺎزی ﺑﻪ ﮐﺎوش ﻋﻤﯿﻖ در روح اﻧﺴﺎن ﻧﺒﻮد ﺗﺎ ﺑﻔﻬﻤﻨﺪ ﭼﺮا ﺳﻮﺳﯿﺎﻟﯿﺴﺖﻫﺎ ﻧﻤﯽﺗﻮاﻧﺴﺘﻨﺪ ﺑﻠﺸﻮﯾﺴﻢ را ﺑﭙﺬﯾﺮﻧﺪ.

از ﻧﻈﺮ ﺗﺌﻮری، ﻣﺨﺎﻟﻔﺎن ﺳﻮﺳﯿﺎﻟﯿﺴﺖ ﻧﻤﯽﺗﻮاﻧﺴﺘﻨﺪ ﻣﺎﻫﯿﺖ ﺳﺮﻣﺎﯾﻪداری ﻧﻈﺎم اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ روﺳﯿﻪ را ﺑﭙﺬﯾﺮﻧﺪ، زﯾﺮا اﯾﻦ ﻧﻈﺎم ﻧﻈﺮﯾﻪ اﺟﺘﻤﺎﻋﯽﺳﺎزی ﺧﻮدﺷﺎن را ﺑﻪ ﮐﺎر ﻣﯽﮔﺮﻓﺖ. آﻧﻬﺎ ﮐﻪ ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﺳﻮﺳﯿﺎﻟﯿﺴﺖ ﻗﺎدر ﺑﻪ ﻣﺒﺎرزه ﺑﺎ ﯾﮏ دوﻟﺖ ﺳﻮﺳﯿﺎﻟﯿﺴﺘﯽ ﻧﺒﻮدﻧﺪ، ﻣﺠﺒﻮر ﺷﺪﻧﺪ ﺗﻌﺎرﯾﻒ ﺟﺪﯾﺪی اﺑﺪاع ﮐﻨﻨﺪ ﮐﻪ ﻧﻪ ﺑﺎ آرﻣﺎنﻫﺎی ﺳﺮﻣﺎﯾﻪداری و ﻧﻪ ﺑﺎ آرﻣﺎنﻫﺎی ﺳﻮﺳﯿﺎﻟﯿﺴﺘﯽ ﻣﻄﺎﺑﻘﺖ داﺷﺖ. در اﺑﺘﺪا روﺳﯿﻪ ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﮔﻮﻧﻪ ﺟﺪﯾﺪی از ﺑﺮﺑﺮﯾﺖ اﺑﺪی آﺳﯿﺎﯾﯽ ﻣﺤﮑﻮم ﺷﺪ. ﻓﺎﺷﯿﺴﻢ اروﭘﺎی ﻏﺮﺑﯽ ﻣﻨﺠﺮ ﺑﻪ اﺻﻼح در ﺗﻮﺻﯿﻒ ﺷﺪ. ﻫﯿﻠﻔﺮدﯾﻨﮓ اﺧﯿﺮاً در Viestinik Sotsialistichesky ﻧﻮﺷﺖ ﮐﻪ اﻗﺘﺼﺎد روﺳﯿﻪ ﻧﻪ ﺳﺮﻣﺎﯾﻪداری اﺳﺖ و ﻧﻪ ﺳﻮﺳﯿﺎﻟﯿﺴﺘﯽ، ﺑﻠﮑﻪ ﯾﮏ »اﻗﺘﺼﺎد دوﻟﺘﯽ ﺗﻮﺗﺎﻟﯿﺘﺮ«، ﯾﮏ »دﯾﮑﺘﺎﺗﻮری ﺷﺨﺼﯽ«، دوﻟﺖ اﺳﺘﺎﻟﯿﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ در آن »اﻗﺘﺼﺎد دﯾﮕﺮ ﻗﻮاﻧﯿﻦ ﺧﺎص ﺧﻮد را ﻧﺪارد، ﺑﻠﮑﻪ از ﺑﺎﻻ ﻫﺪاﯾﺖ ﻣﯽﺷﻮد.« ﺑﻪ ﻃﻮر ﺧﻼﺻﻪ، ﺗﻤﺮﮐﺰ ﺗﻤﺎم ﺳﺮﻣﺎﯾﻪ در »ﯾﮏ دﺳﺖ« ﺑﻪ ﻣﻌﻨﺎی واﻗﻌﯽ ﮐﻠﻤﻪ اﻧﺠﺎم ﺷﺪه اﺳﺖ. ﺑﺮای ﻫﯿﻠﻔﺮدﯾﻨﮓ اﻣﺮوزی اﯾﻦ زﯾﺎدهروی اﺳﺖ. ﭘﯿﺶ از اﯾﻦ، او ﮐﺎﻣﻼً ﻣﺎﯾﻞ ﺑﻮد اﻗﺘﺼﺎدی را ﺑﭙﺬﯾﺮد ﮐﻪ آﮔﺎﻫﺎﻧﻪ ﺗﻮﺳﻂ ﯾﮏ ﻣﺮﺟﻊ ﻣﺮﮐﺰی ﻣﺘﻤﺪن، ﺧﯿﺮﺧﻮاه و در ﺻﻮرت اﻣﮑﺎن، ﺳﻮﺳﯿﺎل دﻣﻮﮐﺮات ﺗﻨﻈﯿﻢ ﺷﻮد. اﻣﺎ او دﯾﮑﺘﺎﺗﻮری ﺷﺨﺼﯽ، ﺑﻪ وﯾﮋه دﯾﮑﺘﺎﺗﻮری اﺳﺘﺎﻟﯿﻦ را رد ﻣﯽﮐﻨﺪ. ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ، او اﮐﻨﻮن ﻣﺘﻘﺎﻋﺪ ﺷﺪه اﺳﺖ ﮐﻪ روﯾﺎی »ﻣﺪﯾﺮﯾﺖ اﻣﻮر« ﻣﻤﮑﻦ اﺳﺖ ﺑﻪ »ﺳﻠﻄﻪ ﻧﺎﻣﺤﺪود ﺑﺮ اﻧﺴﺎن« ﺗﺒﺪﯾﻞ ﺷﻮد و ﻣﯽﮔﻮﯾﺪ: »ﻣﺎ ﺑﺎﯾﺪ اﯾﺪهﻫﺎی ﺑﯿﺶ از ﺣﺪ ﺳﺎدهﺷﺪه و ﮐﻠﯿﺸﻪای ﺧﻮد را در ﻣﻮرد رواﺑﻂ ﻣﺘﻘﺎﺑﻞ ﺑﯿﻦ اﻗﺘﺼﺎد و دوﻟﺖ ﺗﻐﯿﯿﺮ دﻫﯿﻢ«.

ﻧﻪ ﺗﻨﻬﺎ ﻫﯿﻠﻔﺮدﯾﻨﮓ، ﺑﻠﮑﻪ اﮐﺜﺮ اﻓﺮاد ﺳﯿﺎﺳﯽ اﮐﻨﻮن در ﺣﺎل ﺑﺎزﻧﮕﺮی در ﺑﺮداﺷﺖﻫﺎی ﺳﺎﺑﻖ ﺧﻮد از ﺳﺮﻣﺎﯾﻪداری، ﺳﻮﺳﯿﺎﻟﯿﺴﻢ، دوﻟﺖ و رواﺑﻂ ﻣﺘﻘﺎﺑﻞ آﻧﻬﺎ ﻫﺴﺘﻨﺪ. ﺑﺎ اﯾﻦ ﺣﺎل، اﯾﻦ اﻧﻘﻼب روﺳﯿﻪ ﻧﺒﻮد ﮐﻪ آﻧﻬﺎ را ﺑﺮاﻧﮕﯿﺨﺖ، ﺑﻠﮑﻪ ﻇﻬﻮر ﻓﺎﺷﯿﺴﻢ و ﺑﻪ وﯾﮋه ﻣﻮﻓﻘﯿﺖﻫﺎی دوﻟﺖ ﻧﺎزی آﻟﻤﺎن ﺑﻮد. اﻧﻘﻼب روﺳﯿﻪ ﺗﺎ ﺣﺪودی ﺑﺎور ﺑﻪ "ﭘﯿﺸﺮﻓﺖ" را ﮐﻪ ﺗﺎ ﺣﺪودی ﺗﻮﺳﻂ ﺳﻪ ﺳﺎل ﺟﻨﮓ ﮐﻤﺮﻧﮓ ﺷﺪه ﺑﻮد، دوﺑﺎره ﺑﺮﻗﺮار ﮐﺮد. ﻫﻤﻪ ﭼﯿﺰ ﻃﺒﻖ ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ ﭘﯿﺶ رﻓﺖ: اﻧﺒﺎﺷﺖ، ﺑﺤﺮان، ﺟﻨﮓ، اﻧﻘﻼب، ﺳﻮﺳﯿﺎﻟﯿﺴﻢ. اﻣﺎ در اروﭘﺎی ﻏﺮﺑﯽ، اﻣﯿﺪ ﺟﺪﯾﺪ ﭼﯿﺰی ﺑﯿﺶ از ﺗﺤﺴﯿﻦ اﻋﻤﺎل ﻗﻬﺮﻣﺎﻧﺎﻧﻪ ﮐﺎرﮔﺮان روﺳﯽ ﻧﺒﻮد. ﭼﻨﺪ ﻣﯿﻠﯿﻮن ﺳﺮﺑﺎز ﮐﺸﺘﻪ ﺷﺪه ﻧﺘﻮاﻧﺴﺘﻪ ﺑﻮدﻧﺪ ﻧﻈﺮﯾﻪ "ﺗﺪرﯾﺞﮔﺮاﯾﯽ" را ﮐﻪ ﺑﺮ اﯾﺪﺋﻮﻟﻮژیﻫﺎی ﻗﺒﻞ از ﺟﻨﮓ ﺣﺎﮐﻢ ﺑﻮد، ﻧﺎﺑﻮد ﮐﻨﻨﺪ. ﺗﻨﻬﺎ اﻧﻘﻼبﻫﺎی ﺑﻪ اﺻﻄﻼح ﻓﺎﺷﯿﺴﺘﯽ ﺑﺎ ﮐﺸﺘﻦ روﯾﺎﭘﺮدازان ﺑﻪ روﯾﺎﻫﺎی اﺻﻼحﻃﻠﺒﺎن ﭘﺎﯾﺎن دادﻧﺪ. اﻣﺎ ﺑﻪ ﺟﺎی اﯾﻨﮑﻪ وﺿﻌﯿﺖ روﺷﻦﺗﺮ ﺷﻮد، اﮐﻨﻮن ﮐﻪ "روﯾﺎ از دﺳﺖ رﻓﺘﻪ" ﺑﻮد، ﻓﻘﻂ ﮔﯿﺞﮐﻨﻨﺪهﺗﺮ ﺷﺪ. ﻣﺮدم ﮐﻤﺘﺮ از ﻫﻤﯿﺸﻪ ﻣﻌﻨﺎی ﻓﻌﺎﻟﯿﺖﻫﺎی ﺧﻮد و اﺗﻔﺎﻗﺎت ﺟﻬﺎﻧﺸﺎن را ﻣﯽﻓﻬﻤﻨﺪ.

دوم.

دوﻟﺖ ﻓﺎﺷﯿﺴﺘﯽ، و ﺣﺘﯽ ﺑﯿﺸﺘﺮ از آن دوﻟﺖ ﺑﻠﺸﻮﯾﮑﯽ، ﻫﻢ ﻗﺪﯾﻤﯽ و ﻫﻢ ﺟﺪﯾﺪ ﻫﺴﺘﻨﺪ، ﻫﻤﺎﻧﻄﻮر ﮐﻪ ﺗﻤﺎم اﯾﺪهﻫﺎی ﺿﺪ ﺳﺮﻣﺎﯾﻪداری ﻫﻢ ﻗﺪﯾﻤﯽ و ﻫﻢ ﺟﺪﯾﺪ ﺑﻮدهاﻧﺪ. ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ ﺑﺮﺧﯽ از ﻧﺎﻇﺮان ﻣﯽﺗﻮاﻧﻨﺪ در ﻇﻬﻮر ﺑﻠﺸﻮﯾﺴﻢ و ﻓﺎﺷﯿﺴﻢ، آﻏﺎز ﯾﮏ اﻧﻘﻼب اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ ﺟﻬﺎﻧﯽ را ﺑﺒﯿﻨﻨﺪ، و ﺑﺮﺧﯽ دﯾﮕﺮ ﻣﯽﺗﻮاﻧﻨﺪ ﺑﺎ ﻧﺎاﻣﯿﺪی از ﺑﺎزﮔﺸﺖ ﻗﺮون وﺳﻄﯽ ﺳﺨﻦ ﺑﮕﻮﯾﻨﺪ. در واﻗﻊ، ﺑﻪ ﻧﻈﺮ ﻣﯽرﺳﺪ ﮐﻪ اﯾﺪهﻫﺎی ﻣﺮﺣﻠﻪ ﻣﺮﮐﺎﻧﺘﯿﻠﯿﺴﺘﯽ ﺳﺮﻣﺎﯾﻪداری اوﻟﯿﻪ دوﺑﺎره در ﻣﻔﺎﻫﯿﻢ ﻣﻠﯽ-ﺳﻮﺳﯿﺎﻟﯿﺴﺘﯽ ﻇﺎﻫﺮ ﻣﯽﺷﻮﻧﺪ، ﮐﻪ اﻗﺘﺼﺎد ﭘﻮﻟﯽ ﺑﻪ ﻃﺮحﻫﺎی ﺗﻬﺎﺗﺮی اوﻟﯿﻪ ﺑﺎزﻣﯽﮔﺮدد، ﮐﻪ ﺑﯿﻦاﻟﻤﻠﻠﯽ ﺑﻮدن ﺗﺠﺎرت ﺳﺮﻣﺎﯾﻪداری ﺑﻪ اﺳﺘﺒﺪاد ﻣﻨﺠﺮ ﻣﯽﺷﻮد، ﮐﻪ ﮐﺎرﮔﺮان ﻣﺰدی ﺑﺎر دﯾﮕﺮ ﺧﻮد را در ﺑﺮدﮔﯽ ﻣﯽﺑﯿﻨﻨﺪ.

و ﺑﺎ اﯾﻦ ﺣﺎل، ﺣﻤﻠﻪ ﺑﺮقآﺳﺎ ﻧﻘﺸﻪ ﺟﻬﺎن را ﺣﺘﯽ ﺳﺮﯾﻊﺗﺮ از اﻣﭙﺮﯾﺎﻟﯿﺴﻢ ﻟﯿﺒﺮاﻟﯿﺴﻢ ﺗﻐﯿﯿﺮ ﻣﯽدﻫﺪ؛ ﺗﻮﻟﯿﺪ ﺑﺮای ﻫﺮ ﻫﺪﻓﯽ از ﺗﻤﺎم رﮐﻮردﻫﺎی ﻗﺒﻠﯽ ﻓﺮاﺗﺮ ﻣﯽرود؛ ﺳﺮﻣﺎﯾﻪ در ﺗﻤﺎم ﮔﻮﺷﻪ و ﮐﻨﺎر ﺟﻬﺎن ﭘﺨﺶ ﻣﯽﺷﻮد؛ ﺟﻤﻌﯿﺖﻫﺎ در ﻣﻘﯿﺎﺳﯽ ﺟﺎﺑﺠﺎ ﻣﯽﺷﻮﻧﺪ ﮐﻪ ﻣﻬﺎﺟﺮتﻫﺎی ﮔﺴﺘﺮده ﮔﺬﺷﺘﻪ را ﻣﺎﻧﻨﺪ ﮔﺸﺖ و ﮔﺬارﻫﺎی آﺧﺮ ﻫﻔﺘﻪ ﺷﺎد ﺟﻠﻮه ﻣﯽدﻫﺪ. ﮐﺎرﺧﺎﻧﻪﻫﺎی ﻣﻬﻤﺎتﺳﺎزی در ﺟﻨﮕﻞﻫﺎی ﻫﻨﺪ ﻫﻠﻨﺪ، ﻣﻮﻧﺘﺎژ ﻫﻮاﭘﯿﻤﺎﻫﺎ در ﺟﻨﮕﻞﻫﺎی ﻋﻤﯿﻖﺗﺮﯾﻦ ﻧﻘﻄﻪ ﭼﯿﻦ، »آزادیﺑﺨﺶﻫﺎی« ﻣﺮﮔﺒﺎر ﮐﻪ در ﻋﺮض 7 ﺳﺎﻋﺖ و ﻧﯿﻢ از اﻗﯿﺎﻧﻮس اﻃﻠﺲ ﻋﺒﻮر ﻣﯽﮐﺮدﻧﺪ، ﺷﺎﻫﮑﺎرﻫﺎی ﻣﻬﻨﺪﺳﯽ ﺳﻨﮕﺮﻫﺎی ﺿﺪ ﺑﻤﺐ ﺑﺮای 46 ﻟﺸﮑﺮ ﮐﻪ ﻣﻨﺘﻈﺮ ﻓﺮﻣﺎﻧﺪه ﺗﻬﺎﺟﻢ بودند، ﻧﯿﺮوﻫﺎی ﺿﺮﺑﺖ ﻣﺸﺘﺎق در ﻣﯿﺪان ﻧﺒﺮد، ﮐﺎرﺧﺎﻧﻪﻫﺎ و ﺧﺎك دﺷﻤﻦ - ﻣﻄﻤﺌﻨﺎً اﯾﻦ ﻧﻤﯽﺗﻮاﻧﺪ ﺑﻪ اﯾﻦ ﻣﻌﻨﯽ ﺑﺎﺷﺪ ﮐﻪ زﻣﺎن ﺑﻪ ﻋﻘﺐ ﺑﺮﮔﺸﺘﻪ اﺳﺖ. آﯾﺎ اﯾﻦ ﻣﯽﺗﻮاﻧﺪ ﺳﺮﻣﺎﯾﻪداری ﺑﺎﺷﺪ؟ آﯾﺎ ﺳﺮﻣﺎﯾﻪداری ﻣﺪتﻫﺎﺳﺖ ﮐﻪ در ﺣﺎل زوال ﻧﯿﺴﺖ؟ آﯾﺎ ﺗﺤﺖ ﺗﺄﺛﯿﺮ ﺑﺤﺮان داﺋﻤﯽ، ﻣﻨﺎﺑﻊ ﺑﻼاﺳﺘﻔﺎده، ﺗﻮﻗﻒ ﺻﺪور ﺳﺮﻣﺎﯾﻪ، ﻣﯿﻠﯿﻮنﻫﺎ ﺑﯿﮑﺎر و از ﻫﻤﻪ ﺑﺪﺗﺮ، ﮐﺎﻫﺶ ﺳﻮد ﻗﺮار ﻧﮕﺮﻓﺘﻪ اﺳﺖ؟ و ﭘﺲ ﻣﻌﻨﺎی ﮐﻮدﺗﺎی ﺑﻠﺸﻮﯾﮑﯽ، راﻫﭙﯿﻤﺎﯾﯽ ﺑﻪ ﺳﻮی رم، آﺗﺶﺳﻮزی راﯾﺸﺘﺎگ ﭼﻪ ﺑﻮد؟ ﭼﻪ ﭼﯿﺰی ﺗﻨﻮع روﯾﻪﻫﺎی دوﻟﺖ ﺷﺮﮐﺘﯽ ﺳﻨﺪﯾﮑﺎﯾﯽ ﻣﻮﺳﻮﻟﯿﻨﯽ را، در روﺳﯿﻪای ﮐﻪ ﺗﻤﺎم ﺣﻘﻮق ﻣﺎﻟﮑﯿﺖ ﻓﺮدی را ﻟﻐﻮ ﮐﺮد، در اﻗﺘﺼﺎد آﻟﻤﺎن ﺗﺤﺖ ﮐﻨﺘﺮل دوﻟﺖ، ﺗﻮﺿﯿﺢ ﻣﯽدﻫﺪ؟ اﯾﻦ ﺗﻔﺎوتﻫﺎ در راﺑﻄﻪ ﺑﺎ ﻣﻨﺎﻓﻊ ﺳﺮﻣﺎﯾﻪداران، ﮐﺎرﮔﺮان، ﮐﺸﺎورزان و ﻃﺒﻘﻪ ﻣﺘﻮﺳﻂ ﭼﻪ ﻣﻌﻨﺎﯾﯽ دارﻧﺪ؟ ﭼﻪ ﭼﯿﺰی ﺑﺎﯾﺪ ﭘﺬﯾﺮﻓﺘﻪ ﺷﻮد، ﭼﻪ ﭼﯿﺰی ﺑﺎﯾﺪ رد ﺷﻮد؟ و ﻫﻤﯿﻨﻄﻮر - ﺑﯽﭘﺎﯾﺎن.

ﺑﯿﺎﯾﯿﺪ ﻟﺤﻈﻪای اﯾﻦ ﮔﻔﺘﻪ ﻫﯿﻠﻔﺮدﯾﻨﮓ را ﺑﻪ ﯾﺎد ﺑﯿﺎورﯾﻢ ﮐﻪ در روﺳﯿﻪ اﺳﺘﺎﻟﯿﻦ »اﻗﺘﺼﺎد دﯾﮕﺮ ﻗﻮاﻧﯿﻦ ﺧﺎص ﺧﻮد را ﻧﺪارد.« ﻣﺎ از ﻗﺒﻞ ﻣﯽداﻧﯿﻢ ﮐﻪ ﺑﻪ ﮔﻔﺘﻪ ﻫﯿﻠﻔﺮدﯾﻨﮓ، ﻗﻮاﻧﯿﻦ اﻗﺘﺼﺎدی، ﺳﺮﻣﺎﯾﻪ را در دﺳﺖﻫﺎی ﮐﻤﺘﺮی - در ﻧﻬﺎﯾﺖ، در »ﯾﮏ دﺳﺖ« - ﻣﺘﻤﺮﮐﺰ ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ. در ارﺗﺒﺎط ﺑﺎ اﯾﻦ ﻗﻮاﻧﯿﻦ، »ﻗﻮاﻧﯿﻦ« دﯾﮕﺮی ﻧﯿﺰ وﺟﻮد داﺷﺘﻨﺪ ﮐﻪ ﺑﻪ ﺳﺎزوﮐﺎر ﺳﺮﻣﺎﯾﻪداری، آنﮔﻮﻧﻪ ﮐﻪ در ﻫﺮ زﻣﺎن در ﻃﻮل ﻓﺮآﯾﻨﺪ ﺗﻮﺳﻌﻪ ﻋﻤﻮﻣﯽ ﻋﻤﻞ ﻣﯽﮐﻨﺪ، اﺷﺎره داﺷﺘﻨﺪ. ﺑﺎ ﻣﺘﺤﺪ ﺷﺪن ﺳﺮﻣﺎﯾﻪ اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ در »ﯾﮏ دﺳﺖ«، اﯾﻦ ﻣﻘﻮﻻت ﺳﺮﻣﺎﯾﻪداری ﻧﯿﺮو و ﻣﻌﻨﺎی ﺧﻮد را از دﺳﺖ ﻣﯽدﻫﻨﺪ. ﺗﺎ آن زﻣﺎن، ﺗﻮﺳﻌﻪ ﺳﺮﻣﺎﯾﻪ ﺗﻮﺳﻂ »ﻗﺎﻧﻮن ارزش«، ﺗﻨﻈﯿﻢﮐﻨﻨﺪه ﺧﻮدﮐﺎر ﺗﻮﻟﯿﺪ و ﺗﻮزﯾﻊ ﺳﺮﻣﺎﯾﻪداری، ﺗﻌﯿﯿﻦ ﻣﯽﺷﺪ.

»ﻗﺎﻧﻮن ارزش« ﺗﻮﺳﻂ ﭘﯿﺸﮕﺎﻣﺎن ﻣﺎرﮐﺲ، ﯾﻌﻨﯽ ﻧﻤﺎﯾﻨﺪﮔﺎن اﻗﺘﺼﺎد ﺳﯿﺎﺳﯽ، ﮐﺸﻒ ﺷﺪ. اﯾﻦ ﻗﺎﻧﻮن ﻧﺸﺎن داد ﮐﻪ ﻣﮑﺎﻧﯿﺴﻢ ﺑﺎزار ﺳﺮﻣﺎﯾﻪداری ﺑﻪ ﮐﻞ ﺟﺎﻣﻌﻪ ﺳﻮد ﻣﯽرﺳﺎﻧﺪ؛ ﯾﮏ »دﺳﺖ ﻧﺎﻣﺮﺋﯽ« ﺗﻤﺎم ﻓﻌﺎﻟﯿﺖﻫﺎی ﭘﺮاﮐﻨﺪه ﻓﺮدی را ﺑﻪ ﺳﻤﺖ ﻫﺪف ﻣﺸﺘﺮك ﻫﺪاﯾﺖ ﻣﯽﮐﻨﺪ - ﺗﻌﺎدل اﻗﺘﺼﺎدی ﮐﻪ در آن ﻫﺮ ﮐﺲ ﺳﻬﻢ ﻣﻨﺎﺳﺐ ﺧﻮد را ﭼﻪ ﺑﻪ ﺷﮑﻞ ﺳﻮد، ﭼﻪ ﺑﻪ ﺷﮑﻞ ﺑﻬﺮه ﯾﺎ دﺳﺘﻤﺰد درﯾﺎﻓﺖ ﻣﯽﮐﻨﺪ. ﺑﺮای ﻣﺎرﮐﺲ، ﺗﻌﺮﯾﻒ ارزش ﺑﺮ اﺳﺎس ﮐﺎر، ﻣﻌﻨﺎﯾﯽ ﻣﺘﻔﺎوت از آن ﭼﯿﺰی داﺷﺖ ﮐﻪ ﺑﺮای اﻗﺘﺼﺎد ﮐﻼﺳﯿﮏ داﺷﺖ. او ﮔﻔﺖ: »در رواﺑﻂ ﻣﺒﺎدﻟﻪای ﻧﺎﻣﻨﻈﻢ و ﭘﯿﻮﺳﺘﻪ در ﻧﻮﺳﺎن ﺑﯿﻦ ﻣﺤﺼﻮﻻت ﻣﺨﺘﻠﻒ ﮐﺎر، زﻣﺎن ﮐﺎر ﻻزم اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ ﺑﺮای ﺗﻮﻟﯿﺪ آﻧﻬﺎ، ﺑﻪ ﻃﻮر ﻗﻬﺮی ﺧﻮد را ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﯾﮏ ﻗﺎﻧﻮن ﻃﺒﯿﻌﯽ ﺗﻨﻈﯿﻢﮐﻨﻨﺪه ﻧﺸﺎن ﻣﯽدﻫﺪ، درﺳﺖ ﻫﻤﺎﻧﻄﻮر ﮐﻪ ﻗﺎﻧﻮن ﺟﺎذﺑﻪ وﻗﺘﯽ ﺧﺎﻧﻪ ﺑﺮ ﺳﺮ ﻣﺎ ﻓﺮو ﻣﯽرﯾﺰد، اﯾﻦ ﮐﺎر را اﻧﺠﺎم ﻣﯽدﻫﺪ«. »ﻗﺎﻧﻮن ارزش« ﻣﺎرﮐﺲ ﺗﻨﻬﺎ در ﺷﮑﻞ ﻣﻔﻬﻮﻣﯽ ﺧﻮد ﺑﺎ ﻗﺎﻧﻮن ارزش ﮐﻼﺳﯿﮏﻫﺎ ﻣﺮﺗﺒﻂ اﺳﺖ. اﯾﻦ ﻗﺎﻧﻮن از ﻃﺮﯾﻖ ارﺗﺒﺎط ﻧﺰدﯾﮑﺶ ﺑﺎ ﺷﺮاﯾﻂ اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ زﯾﺮﺑﻨﺎﯾﯽ اﻗﺘﺼﺎد ﺳﺮﻣﺎﯾﻪداری از دوﻣﯽ ﻣﺘﻤﺎﯾﺰ ﻣﯽﺷﻮد. ﻣﺎرﮐﺲ در ﺳﺎل 1868 در ﻧﺎﻣﻪای ﺑﻪ دﮐﺘﺮ ﮐﻮﮔﻠﻤﺎن ﻧﻮﺷﺖ: »ﺣﺘﯽ اﮔﺮ ﻓﺼﻠﯽ در ﻣﻮرد »ارزش« در ﮐﺘﺎب ﻣﻦ وﺟﻮد ﻧﺪاﺷﺖ، ﺗﺤﻠﯿﻞ رواﺑﻂ واﻗﻌﯽ ﮐﻪ اراﺋﻪ ﻣﯽدﻫﻢ، ﺷﺎﻣﻞ اﺛﺒﺎت و اﺛﺒﺎت رواﺑﻂ واﻗﻌﯽ ارزش ﻣﯽﺷﺪ ... ﻫﺮ ﮐﻮدﮐﯽ ﻣﯽداﻧﺪ ﮐﻪ ﮐﺸﻮری ﮐﻪ ﮐﺎر ﺧﻮد را ﻣﺘﻮﻗﻒ ﮐﻨﺪ، ﻧﻤﯽﮔﻮﯾﻢ ﺑﺮای ﯾﮏ ﺳﺎل، ﺑﻠﮑﻪ ﺑﺮای ﭼﻨﺪ ﻫﻔﺘﻪ، ﺧﻮاﻫﺪ ﻣﺮد. ﻫﺮ ﮐﻮدﮐﯽ ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ ﻣﯽداﻧﺪ ﮐﻪ اﻧﺒﻮه ﻣﺤﺼﻮﻻت ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﻧﯿﺎزﻫﺎی ﻣﺨﺘﻠﻒ، ﺑﻪ اﻧﺒﻮهﻫﺎی ﻣﺨﺘﻠﻒ و از ﻧﻈﺮ ﮐﻤﯽ ﺗﻌﯿﯿﻦﺷﺪهای از ﮐﻞ ﮐﺎر ﺟﺎﻣﻌﻪ ﻧﯿﺎز دارد. اﯾﻨﮑﻪ اﯾﻦ ﺿﺮورت ﺗﻮزﯾﻊ ﮐﺎر اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ ﺑﻪ ﻧﺴﺒﺖﻫﺎی ﻣﺸﺨﺺ را ﻧﻤﯽﺗﻮان ﺑﺎ ﺷﮑﻞ ﺧﺎص ﺗﻮﻟﯿﺪ اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ از ﺑﯿﻦ ﺑﺮد، ﺑﻠﮑﻪ ﻓﻘﻂ ﻣﯽﺗﻮاﻧﺪ ﺷﮑﻠﯽ را ﮐﻪ ﺑﻪ ﺧﻮد ﻣﯽﮔﯿﺮد ﺗﻐﯿﯿﺮ دﻫﺪ ، ﺑﺪﯾﻬﯽ اﺳﺖ. ﻫﯿﭻ ﻗﺎﻧﻮن ﻃﺒﯿﻌﯽ را ﻧﻤﯽﺗﻮان از ﺑﯿﻦ ﺑﺮد. آﻧﭽﻪ ﻣﯽﺗﻮاﻧﺪ در ﺷﺮاﯾﻂ ﺗﺎرﯾﺨﯽ ﻣﺘﻐﯿﺮ ﺗﻐﯿﯿﺮ ﮐﻨﺪ، ﺷﮑﻠﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ اﯾﻦ ﻗﻮاﻧﯿﻦ در آن ﻋﻤﻞ ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ«.

ﺑﻪ ﻋﺒﺎرت دﯾﮕﺮ، ﺗﻘﺴﯿﻢ ﮐﺎر اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ ﻣﺴﺘﻠﺰم ﻧﻮﻋﯽ ﻫﻤﺎﻫﻨﮕﯽ ﺑﯿﻦ ﺗﻤﺎم ﻋﻤﻠﯿﺎت ﻓﺮدی ﺑﺮای ﺑﺮآوردن ﻧﯿﺎزﻫﺎی اﻧﺴﺎﻧﯽ اﺳﺖ. اﻣﺎ ﺳﺮﻣﺎﯾﻪداری ﻣﺒﺘﻨﯽ ﺑﺮ ﻣﺎﻟﮑﯿﺖ ﺧﺼﻮﺻﯽ ﻫﯿﭻ ﻋﺎﻣﻞ ﻫﻤﺎﻫﻨﮕﯽ ﻧﺪارد. اﯾﻦ ﮐﺎرﮐﺮد ﻇﺎﻫﺮاً ﺗﻮﺳﻂ ﻓﺮآﯾﻨﺪ ﻣﺒﺎدﻟﻪ اﻧﺠﺎم ﻣﯽﺷﻮد. ﻧﯿﺎزﻫﺎی اﻧﺴﺎﻧﯽ اﺑﺘﺪا ﺑﺎﯾﺪ ﺑﻪ رواﺑﻂ ارزﺷﯽ ﺗﺒﺪﯾﻞ ﺷﻮﻧﺪ ﺗﺎ ﺑﺘﻮاﻧﻨﺪ ﺗﺤﻘﻖ ﯾﺎﺑﻨﺪ. رواﺑﻂ ارزﺷﯽ ﺗﻨﻬﺎ ﺑﻪ اﯾﻦ دﻟﯿﻞ ﺑﻪ ﻋﻨﻮان »ﻗﻮاﻧﯿﻦ اﻗﺘﺼﺎدی« ﻇﺎﻫﺮ ﻣﯽﺷﻮﻧﺪ ﮐﻪ ﺳﺮﻣﺎﯾﻪداران اﻫﺪاف ﻓﺮدی را در ﺟﺎﻣﻌﻪای ﻣﺒﺘﻨﯽ ﺑﺮ ﮐﺎر اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ دﻧﺒﺎل ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ. اﻣﺎ ﻓﻌﺎﻟﯿﺖ اﺗﻤﯿﺰه ﺷﺪه ﺗﻮﻟﯿﺪﮐﻨﻨﺪﮔﺎن ﺳﺮﻣﺎﯾﻪدار ﺗﻨﻬﺎ ﯾﮏ واﻗﻌﯿﺖ ﺗﺎرﯾﺨﯽ اﺳﺖ، ﻧﻪ ﯾﮏ ﺿﺮورت اﻗﺘﺼﺎدی. ﺳﺮﻣﺎﯾﻪداری ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﯾﮏ ﺟﺎﻣﻌﻪ ﻃﺒﻘﺎﺗﯽ ﺟﺪﯾﺪ از دل ﯾﮏ ﺟﺎﻣﻌﻪ ﻃﺒﻘﺎﺗﯽ دﯾﮕﺮ ﻇﻬﻮر ﮐﺮد.

ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ، ﺳﺮﻣﺎﯾﻪداری ﻓﺮآﯾﻨﺪ ﮐﺎر اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ را ﺑﺪون اﯾﻨﮑﻪ ﺑﺘﻮاﻧﺪ آن را واﻗﻌﺎً اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ ﮐﻨﺪ، ﯾﻌﻨﯽ ﺑﺪون اﯾﻨﮑﻪ ﺑﺘﻮاﻧﺪ ﺗﻤﺎم ﮐﺎرﮐﺮدﻫﺎی ﺟﺰﺋﯽ را ﺑﻪ ﮔﻮﻧﻪای ﻫﻤﺎﻫﻨﮓ ﮐﻨﺪ ﮐﻪ ﮐﻞ ﺟﺎﻣﻌﻪ ﺑﺘﻮاﻧﺪ در ﭘﯿﺸﺮﻓﺖ ﻣﺮﺗﺒﻂ ﺑﺎ اﻓﺰاﯾﺶ ﺑﻬﺮهوری ﺷﺮﮐﺖ ﮐﻨﺪ، ﺑﯿﺸﺘﺮ ﺗﻮﺳﻌﻪ داد.

ﻣﺎرﮐﺲ در ﭼﺎرﭼﻮب ﻣﻔﻬﻮﻣﯽ اﻗﺘﺼﺎد ﮐﻼﺳﯿﮏ اﺳﺘﺪﻻل ﻣﯽﮐﺮد ﺗﺎ ﺑﺎ اﻗﺘﺼﺎدداﻧﺎن ﺑﻮرژوا در زﻣﯿﻦ ﺧﻮدﺷﺎن ﻣﺒﺎرزه ﮐﻨﺪ و ﻧﺸﺎن دﻫﺪ ﮐﻪ اﯾﺪهﻫﺎی آﻧﻬﺎ ﺣﺘﯽ در ﻣﺤﯿﻂ ﺑﺖوار ﺧﺎص ﺧﻮد ﻧﯿﺰ ﻗﺎﻧﻊﮐﻨﻨﺪه ﻧﯿﺴﺖ. اﻣﺎ ﺑﺎ اﻧﺠﺎم اﯾﻦ ﮐﺎر، او ﺗﻨﻬﺎ رواﺑﻂ اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ ﻣﻮﺟﻮد، ﯾﻌﻨﯽ ﻣﺒﺎرزه واﻗﻌﯽ ﺑﯿﻦ اﻧﺴﺎنﻫﺎ و ﺑﯿﻦ ﻃﺒﻘﺎت ﺑﺮای دﺳﺘﯿﺎﺑﯽ ﺑﻪ اﻫﺪاف ﺟﺪاﮔﺎﻧﻪ ﺧﻮد ﺑﺪون ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ ﻫﯿﭻ ﻗﺎﻧﻮن اﻗﺘﺼﺎدی ﯾﺎ ﺿﺮورت اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ را ﺑﻪ اﺻﻄﻼﺣﺎت اﻗﺘﺼﺎدی-ﺑﻮرژواﯾﯽ ﺗﺮﺟﻤﻪ ﮐﺮد. او ﻧﺸﺎن داد ﮐﻪ ﻫﯿﭻ »دﺳﺖ ﻧﺎﻣﺮﺋﯽ« ﻣﺮﻣﻮزی ﺟﺎﻣﻌﻪ را ﻫﺪاﯾﺖ ﻧﻤﯽﮐﻨﺪ، ﺑﻠﮑﻪ اﯾﻦ ﺟﺎﻣﻌﻪ ﺗﻮﺳﻂ ﺷﮑﺴﺖﻫﺎ و ﻣﻮﻓﻘﯿﺖﻫﺎی ﮔﺮوهﻫﺎ و اﻓﺮاد در ﺟﻨﮓ اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ داﺋﻤﯽ و ﺑﯽوﻗﻔﻪ »ﺗﻨﻈﯿﻢ« ﻣﯽﺷﻮد. اﯾﻦ ﺟﻨﮓ ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﻓﻌﺎﻟﯿﺖ اﻗﺘﺼﺎدی ﻋﺎدی ﮐﻪ ﻣﺮدم در آن درﮔﯿﺮ ﻫﺴﺘﻨﺪ، ﺑﻪ ﻧﻈﺮ ﻣﯽرﺳﺪ؛ ﺑﺎ اﯾﻦ وﺟﻮد، ﯾﮏ ﺟﻨﮓ اﺳﺖ. »ﻗﻮاﻧﯿﻦ اﻗﺘﺼﺎدی« ﺑﻪ ﻋﻨﻮان رواﺑﻂ ﺑﯿﻦ اﻓﺮاد و ﻃﺒﻘﺎت در ﻓﺮآﯾﻨﺪ ﺗﻮﻟﯿﺪ و در زﻧﺪﮔﯽ اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ ﺑﻪ ﻃﻮر ﮐﻠﯽ آﺷﮑﺎر ﺷﺪﻧﺪ.

»ﻗﻮاﻧﯿﻦ اﻗﺘﺼﺎدی« ﺳﺮﻣﺎﯾﻪداری، ﮐﻪ اﮐﻨﻮن ﻇﺎﻫﺮاً ﺑﻪ »اﻗﺘﺼﺎد ﻫﺪاﯾﺖﺷﺪه« ﻣﻨﺠﺮ ﺷﺪهاﻧﺪ، ﻣﺎﻫﯿﺘﯽ ﺑﺖوار داﺷﺘﻨﺪ. ﭘﺎﯾﺎن آﻧﻬﺎ ﺗﻨﻬﺎ ﻣﯽﺗﻮاﻧﺪ راﺑﻄﻪ واﻗﻌﯽ ﭘﻨﻬﺎنﺷﺪه را آﺷﮑﺎر ﮐﻨﺪ. ﺑﻪ ﻋﺒﺎرت دﯾﮕﺮ، ﭘﺎﯾﺎن اﯾﻦ »ﻗﻮاﻧﯿﻦ اﻗﺘﺼﺎدی« وﺟﻮد ﻧﻮع ﺟﺪﯾﺪی از ﺟﺎﻣﻌﻪ را اﺛﺒﺎت ﻧﻤﯽﮐﻨﺪ، ﺑﻠﮑﻪ ﺗﻨﻬﺎ ﺟﺎﻣﻌﻪ ﺳﺮﻣﺎﯾﻪداری را از ﻧﻘﺎبﻫﺎﯾﺶ ﻣﯽرﺑﺎﯾﺪ. در ﭘﺸﺖ ﺗﻤﺎم ﻣﻘﻮﻻت ﺳﺮﻣﺎﯾﻪداری، در ﻧﻬﺎﯾﺖ ﭼﯿﺰی ﺟﺰ اﺳﺘﺜﻤﺎر اﮐﺜﺮﯾﺖ ﺗﻮﺳﻂ اﻗﻠﯿﺖ وﺟﻮد ﻧﺪارد. از آﻧﺠﺎ ﮐﻪ ﺑﻪ دﻻﯾﻞ ﺗﺎرﯾﺨﯽ، ﺟﺎﻣﻌﻪ ﺳﺮﻣﺎﯾﻪداری ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﻣﺠﻤﻮﻋﻪای از واﺣﺪﻫﺎی ﺑﺰرگ ﯾﺎ ﮐﻮﭼﮏ ﻣﺘﻌﺪد آﻏﺎز ﺷﺪ، اﻧﺒﺎﺷﺖ ﺳﺮﻣﺎﯾﻪ ﻧﺎﺷﯽ از ﻓﻌﺎﻟﯿﺖ ﺷﺒﻪﻣﺴﺘﻘﻞ ﺳﺮﻣﺎﯾﻪداران ﻣﻨﻔﺮد ﺑﻮد، ﺑﻪ ﻧﻈﺮ ﻣﯽرﺳﯿﺪ ﺳﻮد و دﺳﺘﻤﺰد ﺗﻮﺳﻂ ﻗﻮاﻧﯿﻦ ﺑﺎزار ﺗﻨﻈﯿﻢ ﻣﯽﺷﻮد. ﺑﻪ دﻻﯾﻞ ﺗﺎرﯾﺨﯽ ﻧﯿﺰ، دوﻟﺖ ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﯾﮏ ارﮔﺎن اﺟﺮاﯾﯽ ﺑﺮای ﻫﻤﻪ ﻣﻨﺎﻓﻊ ﺳﺮﻣﺎﯾﻪداری آﻏﺎز ﺷﺪ و ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ داراﯾﯽ ﻫﯿﭻﮐﺲ ﻧﺒﻮد.

ﺑﺮای ذﻫﻦ ﺳﺮﻣﺎﯾﻪدار ﮐﻪ ﺟﺎﻣﻌﻪاش ﻣﺤﺼﻮل ﻧﻬﺎﯾﯽ ﺗﻤﺎم ﺗﻮﺳﻌﻪ اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ ﺑﻮد و رواﺑﻂ ﻃﺒﻘﺎﺗﯽ ﺿﺮورتﻫﺎی ﻃﺒﯿﻌﯽ ﺑﻮدﻧﺪ - رواﺑﻂ ﺳﺮﻣﺎﯾﻪداری در ﺗﻮﻟﯿﺪ و ﻣﺒﺎدﻟﻪ ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﻗﻮاﻧﯿﻦ اﻗﺘﺼﺎدی واﻗﻌﯽ ﻇﺎﻫﺮ ﻣﯽﺷﺪﻧﺪ ﮐﻪ رﻓﺘﺎر اﻧﺴﺎنﻫﺎ را ﺗﻌﯿﯿﻦ و ﻣﺤﺪود ﻣﯽﮐﺮدﻧﺪ. ﺑﺮای ﺑﻬﺒﻮد ﺟﺎﻣﻌﻪ، ﺗﻨﻬﺎ ﻻزم ﺑﻮد ﮐﻪ اﯾﻦ ﻗﻮاﻧﯿﻦ را ﺑﻬﺘﺮ درك ﮐﻨﯿﻢ. ﺑﺎ اﯾﻦ ﺣﺎل، ﺗﻤﺎم ﻧﻈﺮﯾﻪﻫﺎی اﻗﺘﺼﺎدی »ﻋﻠﻤﯽ« ﺻﺮﻓﺎً اﯾﺪﺋﻮﻟﻮژی ﺑﺎﻗﯽ ﻣﺎﻧﺪﻧﺪ؛ اﮔﺮﭼﻪ ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﯾﮏ اﯾﺪﺋﻮﻟﻮژی، ﻗﺪرﺗﻤﻨﺪ ﺑﻮدﻧﺪ و ﺑﻪ ﺧﻮﺑﯽ در ﺧﺪﻣﺖ اﻫﺪاف ﺳﺮﻣﺎﯾﻪداری ﺑﻮدﻧﺪ. ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﯾﮏ اﯾﺪﺋﻮﻟﻮژی، ﺣﺘﯽ در ﻧﻈﺮﯾﻪﻫﺎی ﺿﺪﺳﺮﻣﺎﯾﻪداری ﻧﯿﺰ وارد ﺷﺪﻧﺪ و ﻫﺮ ﭼﻪ ﻣﺴﺎﺋﻞ اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ ﺳﺎدهﺗﺮ ﻣﯽﺷﺪﻧﺪ، آﻧﻬﺎ را ﻣﺒﻬﻢﺗﺮ ﻣﯽﮐﺮدﻧﺪ. ﻇﻬﻮر دوﻟﺖ ﺗﻮﺗﺎﻟﯿﺘﺮ را ﻧﻪ ﻣﯽﺗﻮان درك ﮐﺮد و ﻧﻪ ﻣﯽﺗﻮان ﺷﺨﺼﯿﺖ آن را درك ﮐﺮد، ﺗﻮﺳﻂ اﻓﺮادی ﮐﻪ ﻗﺎدر ﺑﻪ رﻫﺎﯾﯽ ﺧﻮد از اﯾﻦ اﯾﺪﺋﻮﻟﻮژی ﻧﯿﺴﺘﻨﺪ ﮐﻪ از »ﻗﻮاﻧﯿﻦ اﻗﺘﺼﺎدی« ﺻﺤﺒﺖ ﻣﯽﮐﻨﺪ، در ﺣﺎﻟﯽ ﮐﻪ ﭼﯿﺰی ﺑﯿﺶ از اﺳﺘﺜﻤﺎر اﻧﺴﺎن ﺗﻮﺳﻂ اﻧﺴﺎن در ﯾﮏ ﻣﺤﯿﻂ ﺗﺎرﯾﺨﯽ ﺧﺎص و در ﯾﮏ ﻣﺮﺣﻠﻪ ﺗﻮﺳﻌﻪای ﺧﺎص از ﺗﻮﻟﯿﺪ و ﺗﮑﻨﯿﮏ اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ را ﺗﻮﺻﯿﻒ ﻧﻤﯽﮐﻨﺪ. ﺑﺎ اﯾﻦ ﺣﺎل، »ﭘﺎﯾﺎن دادن« ﻓﺎﺷﯿﺴﻢ ﺑﻪ »ﻗﻮاﻧﯿﻦ اﻗﺘﺼﺎدی« ﻓﺮﺿﯽ - ﮐﻪ اﮐﻨﻮن ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﭼﯿﺰی ﺑﯿﺶ از ﯾﮏ ﺷﮑﻞ ﺧﺎص ﮐﻪ در آن، در ﺟﺎﻣﻌﻪ اﺗﻤﯿﺰه ﺷﺪه ﺳﺮﻣﺎﯾﻪداری، ﺑﺮﺧﯽ از ﺿﺮورﯾﺎت ﻃﺒﯿﻌﯽ ﻋﻠﯽرﻏﻢ ﻧﯿﺎزﻫﺎی ﻃﺒﻘﺎﺗﯽ و ﺳﻮد، ﺧﻮد را ﻧﺸﺎن ﻣﯽدﻫﻨﺪ، آﺷﮑﺎر ﻧﺸﺪهاﻧﺪ - ﺛﺎﺑﺖ ﻧﻤﯽﮐﻨﺪ ﮐﻪ اﺻﻼً ﻫﯿﭻ ﻗﺎﻧﻮن اﻗﺘﺼﺎدی وﺟﻮد ﻧﺪارد. اﯾﻦ ﻓﻘﻂ ﻧﺸﺎن ﻣﯽدﻫﺪ ﮐﻪ ﭼﻨﯿﻦ ﻗﻮاﻧﯿﻨﯽ ﻧﻤﯽﺗﻮاﻧﻨﺪ ﻫﯿﭻ وﺟﻪ اﺷﺘﺮاﮐﯽ ﺑﺎ آن رواﺑﻄﯽ داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﻨﺪ ﮐﻪ اﻗﺘﺼﺎدداﻧﺎن ﺑﻮرژوا ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﻗﻮاﻧﯿﻦ اﻗﺘﺼﺎدی ﺗﻮﺻﯿﻒ ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ. اﯾﻦ ادﻋﺎ ﮐﻪ ﻓﺎﺷﯿﺴﻢ ﺑﻪ »ﻗﻮاﻧﯿﻦ اﻗﺘﺼﺎدی« ﮐﻪ ﺟﺎﻣﻌﻪ ﺳﺮﻣﺎﯾﻪداری را »ﺗﻨﻈﯿﻢ« ﻣﯽﮐﺮدﻧﺪ، ﭘﺎﯾﺎن داده اﺳﺖ، ﻧﻤﯽﺗﻮاﻧﺪ ﺟﺪی ﮔﺮﻓﺘﻪ ﺷﻮد، زﯾﺮا ﻧﻤﯽﺗﻮان ﭼﯿﺰی را ﮐﻪ وﺟﻮد ﻧﺪارد، ﭘﺎﯾﺎن داد. ﮐﺎری ﮐﻪ ﻓﺎﺷﯿﺴﺖﻫﺎ اﻧﺠﺎم ﻣﯽدﻫﻨﺪ، واﮐﻨﺶ ﻣﺘﻔﺎوﺗﯽ ﺑﻪ ﻧﯿﺎز اﺟﺘﻨﺎبﻧﺎﭘﺬﯾﺮ ﺑﻪ ﺗﻮزﯾﻊ ﮐﺎر اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ در ﻧﺴﺒﺖﻫﺎﯾﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺟﺎﻣﻌﻪ اﺻﻼً ﺑﺘﻮاﻧﺪ وﺟﻮد داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ. ﯾﻌﻨﯽ، آﻧﻬﺎ در ﻗﻠﻤﺮوﻫﺎی ﻣﻌﯿﻦ، روشﻫﺎﯾﯽ را ﺑﺮای اﻧﺠﺎم آﮔﺎﻫﺎﻧﻪ آﻧﭽﻪ ﺗﺎﮐﻨﻮن ﺑﻪ ﺷﺎﻧﺲ واﮔﺬار ﺷﺪه ﺑﻮد، ﺗﻮﺳﻌﻪ دادهاﻧﺪ. ﻧﺘﺎﯾﺞ ﻣﺒﺎرزه ﻫﻤﻪ ﻋﻠﯿﻪ ﻫﻤﻪ و ﻃﺒﻘﻪ ﻋﻠﯿﻪ ﻃﺒﻘﻪ، ﮐﻪ در ﺣﻮزه ﻣﺒﺎدﻟﻪ اﻧﺠﺎم ﻣﯽﺷﺪ، اﯾﻦ ﻣﺒﺎرزات واﻗﻌﯽ را در ﻗﺎﻟﺐ رواﺑﻂ ﻣﺒﺎدﻟﻪای ﺧﻮدﮐﺎر و ﻣﺴﺎﻟﻤﺖآﻣﯿﺰ ﭘﻨﻬﺎن ﮐﺮد. ﮐﺎری ﮐﻪ ﻓﺎﺷﯿﺴﺖﻫﺎ اﻧﺠﺎم دادهاﻧﺪ، آﺷﮑﺎر ﮐﺮدن ﭼﯿﺰی اﺳﺖ ﮐﻪ در ﭘﺸﺖ اﺻﻄﻼﺣﺎت اﻗﺘﺼﺎدی ﭘﻨﻬﺎن ﺷﺪه ﺑﻮد. آﻧﻬﺎ ﻧﻤﯽﺗﻮاﻧﺴﺘﻨﺪ از اﻓﺸﺎی رواﺑﻂ ﻣﺒﺎدﻟﻪای ﺑﻪ ﻋﻨﻮان راﺑﻄﻪ ﺑﯿﻦ ﻃﺒﻘﺎت - ﯾﮑﯽ ﮐﻨﺘﺮلﮐﻨﻨﺪه و دﯾﮕﺮی ﮐﻨﺘﺮلﮐﻨﻨﺪه - ﺧﻮدداری ﮐﻨﻨﺪ، زﯾﺮا ﺧﻮدﺷﺎن از ﻃﺮﯾﻖ ﻣﺒﺎرزات ﺳﯿﺎﺳﯽ ﺑﻪ ﻗﺪرت رﺳﯿﺪﻧﺪ، ﻧﻪ ﺑﻪ ﻟﻄﻒ ﯾﮏ ﻗﺎﻧﻮن اﻗﺘﺼﺎدی.

ﻗﺎﻧﻮن ارزش ﺑﻪ ﻣﻌﻨﺎی ﻣﺎرﮐﺴﯿﺴﺘﯽ ﺧﻮد را از ﻃﺮﯾﻖ ﺑﺤﺮان و اﻧﻘﻼب ﻧﺸﺎن ﻣﯽدﻫﺪ. در ﺷﺮاﯾﻂ ﺗﻮﻟﯿﺪ و ﻣﺒﺎدﻟﻪ ﮐﻪ ﺗﻌﺪاد زﯾﺎدی از ﺻﺎﺣﺒﺎن ﻣﺸﺎﻏﻞ ﻧﺴﺒﺘﺎً ﮐﻮﭼﮏ در آن ﺣﻀﻮر داﺷﺘﻨﺪ و وﺟﻮد اﻧﻮاع ﻣﻨﺎﻓﻊ ﻃﺒﻘﺎﺗﯽ و ﮔﺮوﻫﯽ در درون ﻃﺒﻘﺎت، ﯾﻌﻨﯽ در دوره ﺑﻪ اﺻﻄﻼح اﻗﺘﺼﺎد آزاد ﺳﺮﻣﺎﯾﻪداری، ﻫﺮ ﻃﺒﻘﻪ، ﻫﺮ ﮔﺮوه، ﻫﺮ ﺳﺮﻣﺎﯾﻪدار ﺗﻨﻬﺎ ﻗﺪرت ﻣﺤﺪودی ﺑﺮای ﻧﻘﺾ ﻣﻨﺎﻓﻊ دﯾﮕﺮان داﺷﺖ. در اﺻﻄﻼﺣﺎت اﻗﺘﺼﺎد ﺑﻮرژواﯾﯽ، اﯾﻦ وﺿﻌﯿﺖ ﺑﻪ ﺻﻮرت ﺗﻤﺎﯾﻞ ﻗﯿﻤﺖﻫﺎ ﺑﻪ ﺳﻤﺖ ارزش ﺧﻮد دﯾﺪه ﻣﯽﺷﺪ، ﯾﺎ ﻣﯽﺗﻮاﻧﺴﺖ ﺑﯿﺎن ﺷﻮد. ﺗﻮﺳﻌﻪ ﻧﺎﺑﺮاﺑﺮ ﻗﺪرتﻫﺎی ﺳﺮﻣﺎﯾﻪداران و ﻃﺒﻘﺎت، ﺑﻪ دﻟﯿﻞ آﻏﺎزﻫﺎ و ﻓﺮﺻﺖﻫﺎی ﻧﺎﺑﺮاﺑﺮ، و ﻧﺎﺑﺮاﺑﺮی ﻣﻮﻗﻌﯿﺖ اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ ﺑﻪ اﯾﻦ ﻣﻌﻨﯽ ﺑﻮد ﮐﻪ ﺗﻮﺳﻌﻪ ﺑﻪ ﺻﻮرت ﺗﻤﺮﮐﺰ ﺳﺮﻣﺎﯾﻪ و ﺗﻤﺮﮐﺰ ﻗﺪرت ﺳﯿﺎﺳﯽ رخ ﻣﯽدﻫﺪ. ﻗﻮیﺗﺮ ﻣﯽﺗﻮاﻧﺴﺖ ﺑﻪ ﻃﻮر ﻓﺰاﯾﻨﺪهای ﺿﻌﯿﻒﺗﺮ را ﻧﻘﺾ ﮐﻨﺪ. ﺗﻮزﯾﻊ ﮐﺎر اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ در ﻧﺴﺒﺖﻫﺎی ﻣﺸﺨﺺ، ﺑﯿﺶ از ﭘﯿﺶ ﺑﻪ ﺗﻮزﯾﻌﯽ ﺑﺮ اﺳﺎس ﻧﯿﺎزﻫﺎی ﮔﺮوهﻫﺎی ﺗﻌﯿﯿﻦﮐﻨﻨﺪه ﺳﺮﻣﺎﯾﻪدار ﺗﺒﺪﯾﻞ ﺷﺪ. اﮔﺮ ﺗﻀﺎدﻫﺎی ﺑﯿﻦ ﺳﺮﻣﺎﯾﻪ و ﻧﯿﺎزﻫﺎی اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ ﺑﯿﺶ از ﺣﺪ زﯾﺎد ﻣﯽﺷﺪ، ﺑﺤﺮان رخ ﻣﯽداد. اﯾﻦ ﺑﺤﺮان، ﺳﺎزﻣﺎﻧﺪﻫﯽ ﻣﺠﺪد در ﺳﺎﺧﺘﺎر ﺳﺮﻣﺎﯾﻪ را ﺑﻪ ﮔﻮﻧﻪای ﺗﺤﻤﯿﻞ ﮐﺮد ﮐﻪ ﺳﺮﻣﺎﯾﻪداران ﺑﺘﻮاﻧﻨﺪ ﺑﺪون اﯾﻨﮑﻪ ﻣﺠﺎزاﺗﯽ در ﭘﯽ داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﻨﺪ، ﻣﻨﺤﺼﺮاً ﺑﻪ ﻧﯿﺎزﻫﺎی ﺧﻮد ﭘﺎﺳﺦ دﻫﻨﺪ. روز ﺣﺴﺎب ﺑﻪ ﺗﻌﻮﯾﻖ اﻓﺘﺎد و ﺗﺎ ﺑﻪ اﻣﺮوز ﻧﯿﺰ ﺑﻪ ﺗﻌﻮﯾﻖ اﻓﺘﺎده اﺳﺖ. ﺑﺎ اﯾﻦ ﺣﺎل، در ﻫﻤﯿﻦ ﻓﺮآﯾﻨﺪ، ﭼﻬﺮه ﺟﺎﻣﻌﻪ ﺳﺮﻣﺎﯾﻪداری ﭘﯿﻮﺳﺘﻪ ﺗﻐﯿﯿﺮ ﮐﺮده اﺳﺖ.

ﻫﻤﻪ اﯾﻦﻫﺎ را ﻣﯽﺗﻮان ﺑﺎ اﺻﻄﻼﺣﺎت اﻗﺘﺼﺎدی ﺑﯿﺎن ﮐﺮد، ﯾﻌﻨﯽ ﻣﯽﺗﻮان آنﻫﺎ را ﺑﻪ ﻋﻨﻮان »ﻗﺎﻧﻮن اﻧﺒﺎﺷﺖ«، »ﺗﻐﯿﯿﺮ ﺗﺮﮐﯿﺐ ارﮔﺎﻧﯿﮏ ﺳﺮﻣﺎﯾﻪ«، »ﮔﺮاﯾﺶ ﻧﺮخ ﺳﻮد ﺑﻪ ﮐﺎﻫﺶ« و ﺑﻪ ﻃﺮق ﻣﺨﺘﻠﻒ دﯾﮕﺮ، ﻫﻤﺎﻧﻄﻮر ﮐﻪ در ﺗﺌﻮریﻫﺎی ﻣﺨﺘﻠﻒ ﺑﺤﺮان اﻧﺠﺎم ﻣﯽﺷﻮد، ﺗﻮﺻﯿﻒ ﮐﺮد. اﻣﺎ ﻫﻤﻪ اﯾﻦ ﻓﺮﻣﻮلﺑﻨﺪیﻫﺎ ﻓﻘﻂ ﺑﺎ ﮐﻠﻤﺎت ﻣﺨﺘﻠﻒ ﻣﯽﮔﻮﯾﻨﺪ ﮐﻪ ﺑﺮ اﺳﺎس ﺗﻘﺴﯿﻢ ﮐﺎر ﻣﻮﺟﻮد، ﺗﮑﻨﯿﮏ ﻣﺪرن و ﺳﺎﺧﺘﺎر ﻃﺒﻘﺎﺗﯽ ﻏﺎﻟﺐ، ﻗﺪرت ﺑﯿﺸﺘﺮ و ﺑﯿﺸﺘﺮی ﺑﻪ ﮔﺮوهﻫﺎی ﻣﻮﻓﻖ داده ﻣﯽﺷﻮد ﺗﺎ اراده ﺧﻮد را ﺑﺮ ﺟﺎﻣﻌﻪ ﺗﺤﻤﯿﻞ ﮐﻨﻨﺪ. اﯾﻦ اﻣﺮ ﻣﻨﺠﺮ ﺑﻪ اﯾﻦ ﻧﺘﯿﺠﻪ ﺷﺪ ﮐﻪ اﮔﺮ ﯾﮏ ﮔﺮوه واﺣﺪ ﮐﻨﺘﺮل ﮐﺎﻣﻞ ﺑﺮ ﮐﻞ ﺳﺮﻣﺎﯾﻪ را ﺑﻪ دﺳﺖ ﮔﯿﺮد، ﺑﻪ ﺷﺨﺼﯿﺖ اﯾﻦ ﮔﺮوه ﺑﺴﺘﮕﯽ دارد ﮐﻪ آﯾﺎ از ﻗﺪرت ﺧﻮد ﺑﺮای ﺗﻮزﯾﻊ ﮐﺎر اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ ﺑﺎ ﻫﺪف ﺟﻠﺐ رﺿﺎﯾﺖ ﻫﻤﻪ اﺳﺘﻔﺎده ﺧﻮاﻫﺪ ﮐﺮد ﯾﺎ از آن ﺑﺮای ارﺿﺎی ﺧﻮاﺳﺘﻪﻫﺎی ﺧﻮد ﺑﻪ ﻫﺮ ﻗﯿﻤﺘﯽ ﺑﺮای ﺟﺎﻣﻌﻪ اﺳﺘﻔﺎده ﺧﻮاﻫﺪ ﮐﺮد. ﺑﺎ اﯾﻦ ﺣﺎل، اﻧﺘﻈﺎر ﻧﻤﯽرﻓﺖ ﮐﻪ اﻧﺤﺼﺎرﮔﺮان ﮐﺎرﺗﻠﯽ ﺑﻪ ﻧﻮﺑﻪ ﺧﻮد از ﻗﺪرت ﺧﻮد ﺑﺮای ﻫﻤﺎﻫﻨﮓ ﮐﺮدن ﻧﯿﺎزﻫﺎی اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ ﺑﺎ ﺗﻘﺴﯿﻢ ﮐﺎر اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ اﺳﺘﻔﺎده ﮐﻨﻨﺪ. آنﻫﺎ ﯾﺎ ﺑﺎﯾﺪ ﺗﻮﺳﻂ ﮔﺮوهﻫﺎی اﺟﺘﻤﺎﻋﯽﺗﺮ ﻣﺠﺒﻮر ﺑﻪ اﻧﺠﺎم اﯾﻦ ﮐﺎر ﺷﻮﻧﺪ ﯾﺎ ﺗﻮﺳﻂ ﯾﮏ رژﯾﻢ ﺳﻮﺳﯿﺎﻟﯿﺴﺘﯽ ﺟﺎﯾﮕﺰﯾﻦ ﺷﻮﻧﺪ. ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ، ﻧﻪ ﻃﺒﻘﻪ ﮐﺎرﮔﺮ، ﺑﻠﮑﻪ ﺳﺎزﻣﺎنﻫﺎی ﺟﺪاﮔﺎﻧﻪ، اﺣﺰاﺑﯽ ﮐﻪ در ﺳﺎﺧﺘﺎر ﻟﯿﺒﺮال ﺗﻮﺳﻌﻪ ﯾﺎﻓﺘﻪ ﺑﻮدﻧﺪ، ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﺗﺤﻘﻖدﻫﻨﺪﮔﺎن ﺳﻮﺳﯿﺎﻟﯿﺴﻢ در ﻧﻈﺮ ﮔﺮﻓﺘﻪ ﻣﯽﺷﺪﻧﺪ.

ﻫﺮ ﺣﺰب ﺳﯿﺎﺳﯽ، ﮐﻪ ﻧﻪ در ﺧﺪﻣﺖ ﻣﻨﺎﻓﻊ ﻣﺤﺪود ﯾﮏ ﯾﺎ ﭼﻨﺪ ﮔﺮوه در ﭼﺎرﭼﻮب ﭘﺬﯾﺮﻓﺘﻪﺷﺪهی ﺳﺮﻣﺎﯾﻪداری، ﺑﻠﮑﻪ در ﭘﯽ ﮐﻨﺘﺮل ﮐﺎﻣﻞ ﺟﺎﻣﻌﻪ ﺑﺮای ﺗﺤﻘﻖ ﯾﮏ ﯾﺎ ﭼﻨﺪ ﻧﻈﺮﯾﻪی اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ ﺑﻮد، ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ ﺑﺎﯾﺪ ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﯾﮏ ﺣﺰب دﯾﮑﺘﺎﺗﻮرﻣﺂب ﺗﻮﺳﻌﻪ ﻣﯽﯾﺎﻓﺖ. ﻫﺮ ﺣﺰﺑﯽ ﮐﻪ ادﻋﺎی ﻃﺮﻓﺪاری از دﻣﻮﮐﺮاﺳﯽ، ﯾﻌﻨﯽ دﻣﻮﮐﺮاﺳﯽ ﻣﻮﺟﻮد، را داﺷﺖ، ﻣﺤﮑﻮم ﺑﻪ ﻧﺎﺑﻮدی ﺑﻮد، زﯾﺮا ﻓﺮآﯾﻨﺪ ﺗﻤﺮﮐﺰ در ﺟﺎﻣﻌﻪ، آﻧﻬﺎ را از اﺳﺎس وﺟﻮدیﺷﺎن ﻣﺤﺮوم ﻣﯽﮐﺮد. اﻣﺎ اﯾﻦ ﺳﻮال ﮐﻪ ﮐﺪام ﯾﮏ از ﺗﻌﺪادی از اﯾﻦ ﺳﺎزﻣﺎنﻫﺎ در ﻧﻬﺎﯾﺖ ﺑﻪ ﻗﺪرت ﺧﻮاﻫﺪ رﺳﯿﺪ، ﺑﻪ ﻣﺠﻤﻮﻋﻪای از ﺷﺮاﯾﻂ ﺑﺴﺘﮕﯽ دارد. ﻫﯿﭻ ﻓﺮﻣﻮل ﮐﻠﯽ ﺑﺮای ﮐﺴﺐ ﻗﺪرت وﺟﻮد ﻧﺪارد، ﺟﺰ ﻓﺮﻣﻮﻟﯽ ﮐﻪ ﻣﯽﮔﻮﯾﺪ ﺑﺎﯾﺪ آن را ﺑﻪ دﺳﺖ ﺑﮕﯿﺮﯾﺪ. ﺗﺮﮐﯿﺐ ﮔﺮوﻫﯽ ﮐﻪ ﺑﻪ ﻣﺮﺟﻊ واﺣﺪ ﺗﺒﺪﯾﻞ ﻣﯽﺷﻮد و ﻣﺴﯿﺮ آن ﺑﻪ ﺳﻮی ﻗﺪرت ﻣﻤﮑﻦ اﺳﺖ در ﻫﺮ ﻣﻮرد ﮐﺎﻣﻼً ﻣﺘﻔﺎوت ﺑﺎﺷﺪ. ﺑﯽﻣﻌﻨﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ ﯾﮏ ﮔﺮوه ﺧﺎص را ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﮔﺮوﻫﯽ ﮐﻪ ﺑﻪ دﻟﯿﻞ ﻣﻮﻗﻌﯿﺖ ﯾﺎ ﻋﻤﻠﮑﺮد وﯾﮋهاش در ﺟﺎﻣﻌﻪ، ﻗﺮار اﺳﺖ ﺣﮑﻮﻣﺖ ﮐﻨﺪ، ﺧﻄﺎب ﮐﻨﯿﻢ. در اﯾﻨﺠﺎ ﻫﯿﭻ ﺗﻌﻤﯿﻤﯽ ﻧﻤﯽﺗﻮاﻧﺪ ﺑﻪ واﻗﻌﯿﺖﻫﺎ ﻧﺰدﯾﮏ ﺷﻮد. ﺑﺮای ﺗﻮﺿﯿﺢ ﻇﻬﻮر ﺑﻠﺸﻮﯾﺴﻢ در روﺳﯿﻪ، ﻣﻄﺎﻟﻌﻪی ﺟﺪاﮔﺎﻧﻪای ﻻزم اﺳﺖ، ﺑﺮای ﺗﻮﺿﯿﺢ ﻇﻬﻮر ﻓﺎﺷﯿﺴﻢ آﻟﻤﺎن، ﻣﻄﺎﻟﻌﻪی دﯾﮕﺮی ﻻزم اﺳﺖ. اﻣﺎ ﺑﺮای درك اﯾﻨﮑﻪ ﭼﺮا ﺗﻮﺳﻌﻪ ﺳﺮﻣﺎﯾﻪداری ﺑﻪ دﯾﮑﺘﺎﺗﻮری ﯾﮏ ﮔﺮوه ﺑﺮ ﮐﻞ ﺟﺎﻣﻌﻪ ﻣﻨﺠﺮ ﻣﯽﺷﻮد، ﺗﻨﻬﺎ ﻻزم اﺳﺖ ﮐﻪ وﯾﮋﮔﯽ ﻃﺒﻘﺎﺗﯽ ﺟﺎﻣﻌﻪ را ﺗﺸﺨﯿﺺ دﻫﯿﻢ و ﺑﻔﻬﻤﯿﻢ ﮐﻪ ﭼﮕﻮﻧﻪ اﯾﻦ ﻣﺎﻫﯿﺖ ﻃﺒﻘﺎﺗﯽ، وﯾﮋﮔﯽ ﺧﺎص ﺳﺎﺧﺘﺎر اﻗﺘﺼﺎدی و ﺳﯿﺎﺳﯽ در ﺣﺎل ﺗﻮﺳﻌﻪ ﺳﺮﻣﺎﯾﻪداری را ﺗﻌﯿﯿﻦ ﻣﯽﮐﻨﺪ، ﺳﺎﺧﺘﺎری ﮐﻪ ﺗﻤﺎم آﻧﭽﻪ ﺧﻠﻖ ﺷﺪه و ﻣﺘﻌﻠﻖ ﺑﻪ ﮐﺎر ﻫﻤﻪ اﺳﺖ را در دﺳﺘﺎن ﻋﺪهای ﻣﻌﺪود ﻣﺘﻤﺮﮐﺰ ﻣﯽﮐﻨﺪ.

ﺣﺰب ﻣﻮﻓﻖ، ﻫﻢ دوﻟﺖ و ﻫﻢ ﺳﺮﻣﺎﯾﻪ را ﮐﻨﺘﺮل ﻣﯽﮐﻨﺪ. اﻣﺎ ﯾﮏ دوﻟﺖ ﻣﯽﺗﻮاﻧﺪ ﺗﺤﺖ ﺷﺮاﯾﻂ ﺧﺎﺻﯽ ﺧﻮد را ﺑﻪ ﯾﮏ »ﺣﺰب« ﺗﺒﺪﯾﻞ ﮐﻨﺪ و ﻗﺪرت ﺳﯿﺎﺳﯽ و اﻗﺘﺼﺎدی را در دﯾﮑﺘﺎﺗﻮری ﺧﻮد ﺗﺮﮐﯿﺐ ﮐﻨﺪ. ﺑﺴﯿﺎری از راهﻫﺎ ﺑﻪ رم ﻣﻨﺘﻬﯽ ﻣﯽﺷﻮﻧﺪ. اﯾﻦ اﯾﺪه ﻗﺪﯾﻤﯽ ﮐﻪ ﺳﺮﻣﺎﯾﻪ اﻧﺤﺼﺎری ﺑﺮای اﻫﺪاف ﺧﻮد دﺳﺘﮕﺎه دوﻟﺘﯽ را ﮐﻨﺘﺮل ﻣﯽﮐﻨﺪ، ﯾﮏ ﺗﻮﻫﻢ ﺑﻮده اﺳﺖ. ﻫﻤﯿﻦ ﻗﺪر روﺷﻦ اﺳﺖ. اﯾﻦ اﯾﺪه ﻗﺪﯾﻤﯽ ﻧﺘﯿﺠﻪ ﺑﺎور ﻋﻤﻮﻣﯽ ﺑﻪ ﭘﯿﺸﺮﻓﺖ ﺳﺮﻣﺎﯾﻪداری ﺑﻮد ﮐﻪ ﺗﻮﺳﻂ »ﻗﻮاﻧﯿﻦ اﻗﺘﺼﺎدی« ﺣﺮﮐﺖ آن ﺗﻌﯿﯿﻦ ﻣﯽﺷﻮد.

ﭼﻨﯿﻦ ﻗﻮاﻧﯿﻦ اﻗﺘﺼﺎدی وﺟﻮد ﻧﺪاﺷﺖ؛ از اﯾﻦ رو »ﭘﯿﺸﺮﻓﺖ« ﻣﯽﺗﻮاﻧﺴﺖ ﻣﺴﯿﺮ دﯾﮕﺮی را ﻃﯽ ﮐﻨﺪ. اﻣﺎ اﺻﺮار ﺳﺮﺳﺨﺘﺎﻧﻪ ﺑﺮ اﯾﻨﮑﻪ ﻧﻈﺮﯾﻪﻫﺎی ﻗﺪﯾﻤﯽ از ﺣﻘﺎﯾﻖ ﺟﺪﯾﺪ درﺳﺖﺗﺮ ﻫﺴﺘﻨﺪ، و اﺻﺮار ﺑﺮ اﯾﻨﮑﻪ ﻫﻢ ﺑﺎ ﻣﻨﺎﻓﻊ ﻣﺎدی ﮔﺮوﻫﯽ و ﻫﻢ ﺑﺎ دﺷﻮاری رواﻧﯽ ﭘﺬﯾﺮش ﺷﮑﺴﺖ ﻣﺮﺗﺒﻂ اﺳﺖ، ﻫﻨﻮز ﻫﻢ اﻣﮑﺎن ﺑﺤﺚﻫﺎی ﮔﺴﺘﺮدهای را در ﻣﻮرد اﯾﻨﮑﻪ ﭼﻪ ﭼﯿﺰی ﺗﻔﺎوت ﺑﯿﻦ ﻣﺜﻼً روﺳﯿﻪ، آﻟﻤﺎن و اﯾﺎﻻت ﻣﺘﺤﺪه را ﺗﺸﮑﯿﻞ ﻣﯽدﻫﺪ، ﻓﺮاﻫﻢ ﻣﯽﮐﻨﺪ. ﮐﺴﺎﻧﯽ ﮐﻪ ﺗﺎﺑﻊ ﻗﻮاﻧﯿﻦ ﺑﺖواراﻧﻪ ﺳﺮﻣﺎﯾﻪ ﻫﺴﺘﻨﺪ، ﻗﻄﻌﺎً ﺑﺎ ﺗﺄﺳﯿﺲ دوﻟﺖﻫﺎی ﺗﻤﺎﻣﯿﺖﺧﻮاه، دﻧﯿﺎﯾﯽ را از دﺳﺖ دادهاﻧﺪ. ﮐﺴﺎﻧﯽ ﮐﻪ ﺑﻪ اﯾﺪﺋﻮﻟﻮژی ﻣﻨﺠﻤﺪ ﺑﻠﺸﻮﯾﺴﻢ ﭘﺎﯾﺒﻨﺪ ﻫﺴﺘﻨﺪ، در واﻗﻊ ﺗﻔﺎوتﻫﺎی ﺑﯿﻦ ﻓﺎﺷﯿﺴﻢ و ﺑﻠﺸﻮﯾﺴﻢ را ﺑﻪ ﺑﺰرﮔﯽ ﺗﻔﺎوت ﺑﯿﻦ روز و ﺷﺐ ﻣﯽﺑﯿﻨﻨﺪ. و ﻫﺮ ﮐﻮدﮐﯽ ﻣﯽﺗﻮاﻧﺪ ﺑﺒﯿﻨﺪ ﮐﻪ ﻧﻪ روﺳﯿﻪ و ﻧﻪ آﻟﻤﺎن را ﻧﻤﯽﺗﻮان ﺑﺎ اﯾﺎﻻت ﻣﺘﺤﺪه ﻣﻘﺎﯾﺴﻪ ﮐﺮد. ﺗﻔﺎوتﻫﺎی ﺑﯿﻦ اﯾﻦ ﻣﻠﺖﻫﺎ را ﻧﻤﯽﺗﻮان اﻧﮑﺎر ﮐﺮد، اﻣﺎ ﺗﻨﻬﺎ ﯾﮏ ﺗﻌﺼﺐ ﮐﻮرﮐﻮراﻧﻪ ﻣﯽﺗﻮاﻧﺪ اﺻﺮار داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ ﮐﻪ ﻫﯿﺘﻠﺮ در ﺧﺪﻣﺖ ﮔﺮوﻫﯽ از اﻧﺤﺼﺎرﮔﺮان ﻣﺴﺘﻘﻞ اﺳﺖ، ﮐﻪ اﺳﺘﺎﻟﯿﻦ اﺣﯿﺎی ﻣﺎﻟﮑﯿﺖ ﺧﺼﻮﺻﯽ را ﺑﻪ ﻣﻌﻨﺎی ﻗﺪﯾﻤﯽ ﻟﺴﻪﻓﺮ ﺑﺮﻧﺎﻣﻪرﯾﺰی ﯾﺎ ﺗﺮوﯾﺞ ﻣﯽﮐﻨﺪ، ﮐﻪ ﺳﯿﺎﺳﺖﻫﺎی روزوﻟﺖ ﺑﺮ اﺳﺎس ﺧﻮاﺳﺘﻪﻫﺎی ﮔﺮوهﻫﺎی ﻣﺴﻠﻂ ﺳﺮﻣﺎﯾﻪدار اﺳﺖ. ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ ﺑﯽﻣﻌﻨﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺗﻔﺎوت ﻗﺎﻃﻌﯽ ﺑﯿﻦ دو ﺳﯿﺴﺘﻢ در اﯾﻦ واﻗﻌﯿﺖ ﭘﯿﺪا ﮐﻨﯿﻢ ﮐﻪ در روﺳﯿﻪ ﯾﮏ ﺣﺰب ﺑﻪ ﻃﻮر ﻏﯿﺮﻗﺎﻧﻮﻧﯽ و در آﻟﻤﺎن ﺑﻪ ﻃﻮر ﻗﺎﻧﻮﻧﯽ ﺑﻪ ﻗﺪرت رﺳﯿﺪه اﺳﺖ، ﯾﺎ ﺑﯿﻦ آﻧﻬﺎ ﺗﻤﺎﯾﺰ ﻗﺎﺋﻞ ﺷﻮﯾﻢ، زﯾﺮا در ﯾﮑﯽ ﺳﺮﻣﺎﯾﻪ ﺑﻪ ﯾﮑﺒﺎره و در دﯾﮕﺮی ﻓﻘﻂ ﺑﻪ ﺗﺪرﯾﺞ ﺳﻠﺐ ﻣﺎﻟﮑﯿﺖ ﺷﺪ. ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ ﻫﯿﭻ ﻣﻌﻨﺎﯾﯽ در ﺗﻤﺎﯾﺰ ﺑﯿﻦ ﯾﮏ رژﯾﻢ ﻓﺎﺷﯿﺴﺘﯽ در ﺣﺎل ﻇﻬﻮر و ﯾﮏ رژﯾﻢ ﻓﺎﺷﯿﺴﺘﯽ ﻣﻮﺟﻮد، ﯾﻌﻨﯽ ﺑﯿﻦ دوﻣﯽ و "دﻣﻮﮐﺮاﺳﯽﻫﺎ" وﺟﻮد ﻧﺪارد، ﻣﮕﺮ اﯾﻨﮑﻪ ﮐﺴﯽ ﻗﺪرت ﺗﻐﯿﯿﺮ ﻣﺴﯿﺮ وﻗﺎﯾﻊ از ﺟﻬﺖ ﻓﻌﻠﯽ ﺧﻮد را داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ. اﯾﻨﮑﻪ ﯾﮏ ﺳﯿﺴﺘﻢ اﻗﺘﺼﺎدی را ﺳﺮﻣﺎﯾﻪداری، دﯾﮕﺮی را ﺳﻮﺳﯿﺎﻟﯿﺴﺘﯽ و ﺳﻮﻣﯽ را ﺑﻪ دﻟﯿﻞ ﻓﻘﺪان اﺻﻄﻼﺣﺎت "ﻫﯿﭻ" ﺑﻨﺎﻣﯿﻢ، ﻫﯿﭻ ﻣﺸﮑﻠﯽ را ﺣﻞ ﻧﻤﯽﮐﻨﺪ. ﺑﻪ ﺟﺎی ﺑﺤﺚ ﺑﺮ ﺳﺮ ﻧﺎمﻫﺎ، ﺑﺎﯾﺪ رواﺑﻂ واﻗﻌﯽ ﺑﯿﻦ اﻧﺴﺎنﻫﺎ در ﻓﺮآﯾﻨﺪ ﺗﻮﻟﯿﺪ و ﺟﺎﯾﮕﺎه آﻧﻬﺎ در راﺑﻄﻪ ﺑﺎ ﻣﻨﺎﺑﻊ ﻗﺪرت ﻓﺮااﻗﺘﺼﺎدی را ﺑﻪ ﻃﻮر ﻣﺸﺨﺺ ﺗﻮﺻﯿﻒ ﮐﺮد. وﻗﺘﯽ اﯾﻦ ﮐﺎر را اﻧﺠﺎم دﻫﯿﻢ، ﺗﻤﺎم ﺗﻔﺎوتﻫﺎی ﻗﺎﺑﻞ ﺗﺸﺨﯿﺺ ﮐﺎﻣﻼً ﺑﯽاﻫﻤﯿﺖ ﻣﯽﺷﻮﻧﺪ. در اﺻﻞ، ﻫﻤﻪ اﯾﻦ ﺳﯿﺴﺘﻢﻫﺎ ﺷﺒﯿﻪ ﻫﻢ ﻫﺴﺘﻨﺪ. در ﻫﺮ ﯾﮏ، ﯾﮏ ﮔﺮوه ﺟﺪاﮔﺎﻧﻪ ﺗﻤﺎم ﻣﻨﺎﺑﻊ ﻗﺪرت را ﮐﻨﺘﺮل ﻣﯽﮐﻨﺪ و از اﯾﻦ رو ﺑﻘﯿﻪ ﺟﺎﻣﻌﻪ را ﻧﯿﺰ ﮐﻨﺘﺮل ﻣﯽﮐﻨﺪ.

ﺣﺎﮐﻤﯿﺖ ﺣﺰب ﺑﻪ ﻋﻨﻮان دوﻟﺖ، ﯾﺎ ﯾﮏ دوﻟﺖ ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﺣﺰب، و ﮐﻨﺘﺮل آﻧﻬﺎ ﺑﺮ ﺟﺎﻣﻌﻪ، ﻧﺎﺷﯽ از اﺗﻔﺎﻗﺎت ﻗﺒﻠﯽ اﺳﺖ. ﭘﯿﺸﺮﻓﺖ ﺳﺮﻣﺎﯾﻪداری، ﺳﺮﻣﺎﯾﻪداران ﻣﻨﻔﺮد را ﺑﺎ ﮔﺮوهﻫﺎی ﺳﺮﻣﺎﯾﻪدار ﻣﺴﺘﻘﻞ، و ﮐﺎرﮔﺮان ﻣﻨﻔﺮد را ﺑﺎ ﺳﺎزﻣﺎنﻫﺎی ﺗﺠﺎری و ﺳﯿﺎﺳﯽ ﺟﺎﯾﮕﺰﯾﻦ ﮐﺮد. ﺑﻪ اﺻﻄﻼح، ﺗﻌﺪادی »دوﻟﺖ« ﮐﻮﭼﮏﺗﺮ در درون دوﻟﺖ ﻇﻬﻮر ﮐﺮدﻧﺪ ﮐﻪ ﺑﻪ ﻫﻤﺎن اﻧﺪازه ﮐﻪ اﻧﺤﺼﺎرﻫﺎ در ﺣﺎﮐﻤﯿﺖ رﻗﺎﺑﺘﯽ ﺑﺎزار اﺧﺘﻼل اﯾﺠﺎد ﻣﯽﮐﺮدﻧﺪ، در ﻋﻤﻠﮑﺮد ﻣﻮﻓﻖ دوﻟﺖ اﺧﺘﻼل اﯾﺠﺎد ﻣﯽﮐﺮدﻧﺪ. ﺷﺮاﯾﻂ ﺑﺤﺮان اﻗﺘﺼﺎدی ﺑﺎ ﺑﺤﺮان دﻣﻮﮐﺮاﺳﯽ ﻫﻤﺮاه ﺑﻮد. ﺑﺮای »ﺣﻞ« ﺑﺤﺮان اول، ﺑﺎﯾﺪ ﺑﻪ ﺑﺤﺮان دوم رﺳﯿﺪﮔﯽ ﻣﯽﺷﺪ. اﻣﺎ ﻫﻤﺎﻧﻄﻮر ﮐﻪ ﺑﻮرژوازی ﻗﺎدر ﺑﻪ ﻏﻠﺒﻪ ﺑﺮ ﺑﺤﺮان اﻗﺘﺼﺎدی ﻧﺒﻮد، ﻗﺎدر ﺑﻪ ﺣﻞ ﺑﺤﺮان ﺳﯿﺎﺳﯽ ﻧﯿﺰ ﻧﺒﻮد. اﮔﺮ ﯾﮏ ﺣﺰب ﻣﯽﺗﻮاﻧﺴﺖ ﻗﺪرت دوﻟﺘﯽ را ﺑﻪ دﺳﺖ ﺑﮕﯿﺮد، ﯾﺎ ﯾﮏ دوﻟﺖ ﻫﻤﻪ اﺣﺰاب را ﻟﻐﻮ ﮐﻨﺪ، ﻣﯽﺗﻮاﻧﺴﺖ ﺑﺤﺮان ﺳﯿﺎﺳﯽ را »ﭘﺎﯾﺎن« دﻫﺪ. ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ، ﻣﯽﺗﻮاﻧﺴﺖ ﺑﺪون ﻣﺎﻧﻊ، ﺑﺮای ﺳﺎزﻣﺎﻧﺪﻫﯽ ﻣﺠﺪد ﺳﺎﺧﺘﺎر اﻗﺘﺼﺎدی ﺗﻼش ﮐﻨﺪ. در ﮐﺸﻮرﻫﺎی ﺳﺮﻣﺎﯾﻪداری ﮐﺎﻣﻼً ﺗﻮﺳﻌﻪﯾﺎﻓﺘﻪ، ﯾﮏ ﺣﺰب ﻣﻤﮑﻦ اﺳﺖ ﺑﺮای اﻧﺠﺎم اﯾﻦ ﮐﺎر ﺑﻪ ﯾﮏ اﻧﻘﻼب واﻗﻌﯽ ﻧﯿﺎز ﻧﺪاﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ، و ﯾﮏ دوﻟﺖ ﻧﯿﺰ ﻣﺠﺒﻮر ﻧﯿﺴﺖ ﻣﻨﺘﻈﺮ ﭼﻨﯿﻦ ﺣﺰﺑﯽ ﺑﻤﺎﻧﺪ. ﻓﻘﻂ در ﮐﺸﻮرﻫﺎی ﻋﻘﺐﻣﺎﻧﺪه، اﻧﻘﻼبﻫﺎ ﺑﺮای اﯾﻦ ﻣﻨﻈﻮر ﺿﺮوری ﻫﺴﺘﻨﺪ.

اﮔﺮﭼﻪ ﻧﻔﻮذ ﻓﺰاﯾﻨﺪه دوﻟﺖ در ﺟﺎﻣﻌﻪ ﺳﺮﻣﺎﯾﻪداری ﻣﺴﺘﻘﯿﻤﺎً ﺑﺎ اﻧﺤﺼﺎر ﻓﺰاﯾﻨﺪه آن ﯾﮑﯽ داﻧﺴﺘﻪ ﺷﺪه اﺳﺖ، اﻣﺎ ﺗﻮازی ﻇﺎﻫﺮی ﻗﺎﺑﻞ ﺗﺸﺨﯿﺺ در اﯾﻨﺠﺎ را ﻧﺒﺎﯾﺪ ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﻓﺮآﯾﻨﺪی ﮐﻪ در آن ﯾﮏ دﺳﺖ، دﺳﺖ دﯾﮕﺮ را ﻣﯽﺷﻮﯾﻨﺪ - ﯾﻌﻨﯽ ﮔﻮﯾﯽ واﺣﺪﻫﺎی اﻧﺤﺼﺎری ﺧﻮد ﻗﺪرت دوﻟﺖ را ﺗﻘﻮﯾﺖ ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ و دوﻟﺖ اﯾﻦ ﻗﺪرت را ﻣﻨﺤﺼﺮاً ﺑﻪ ﻧﻔﻊ اﻧﺤﺼﺎرﮔﺮان اﻋﻤﺎل ﻣﯽﮐﻨﺪ - درك ﮐﺮد، ﺑﻠﮑﻪ ﺑﺎﯾﺪ آن را در ارﺗﺒﺎط ﺑﺎ و در ﭼﺎرﭼﻮب ﻓﺮآﯾﻨﺪ رﻗﺎﺑﺘﯽ ﻣﻠﯽ و ﺑﯿﻦاﻟﻤﻠﻠﯽ ﮐﻠﯽ دﯾﺪ. دوﻟﺖ، ﮐﻪ اﺳﺎﺳﺎً ﯾﮏ ﺑﻨﮕﺎه اﻧﺤﺼﺎری ﻣﺎﻧﻨﺪ ﻫﺮ ﺑﻨﮕﺎه دﯾﮕﺮی اﺳﺖ، ﻣﻨﺎﻓﻊ ﺧﻮد را ﺗﻮﺳﻌﻪ داد و ﻓﺮﺻﺖ ﺑﻬﺘﺮی ﺑﺮای دﻓﺎع از آﻧﻬﺎ در ﺷﺮاﯾﻂ ﺑﺤﺮان داﺋﻤﯽ ﺑﯿﻦاﻟﻤﻠﻠﯽ داﺷﺖ. دوﻟﺖ ﻣﯽﺗﻮاﻧﺴﺖ ﺑﺎ ﮐﻤﮏ ﺟﻨﺒﺶﻫﺎی اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ ﺑﻪ ﻣﻬﻢﺗﺮﯾﻦ اﻧﺤﺼﺎر ﺗﺒﺪﯾﻞ ﺷﻮد و در ﭼﺎرﭼﻮب رﻗﺎﺑﺖﻫﺎی اﻣﭙﺮﯾﺎﻟﯿﺴﺘﯽ، ﺗﻤﺎم ﻗﺪرت در ﺟﺎﻣﻌﻪ را در ﯾﮏ دﺳﺖ ﺗﺮﮐﯿﺐ ﮐﻨﺪ و ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ ﺷﺮوع ﺑﻪ "ﺑﺮﻧﺎﻣﻪرﯾﺰی" ﻣﻠﺖ ﮐﻨﺪ.

از اﯾﻦ دﯾﺪﮔﺎه، ﺣﺎﮐﻤﯿﺖ دوﻟﺖ ﺑﺮ اﻗﺘﺼﺎد و ﺑﻪ ﺗﺒﻊ آن ﺗﻤﺎﻣﯿﺖﺧﻮاﻫﯽ ﺗﻨﻬﺎ ﮔﺎﻣﯽ دﯾﮕﺮ در ﻓﺮآﯾﻨﺪ ﺗﻤﺮﮐﺰ اﺳﺖ ﮐﻪ ﮐﻞ ﺗﻮﺳﻌﻪ ﺳﺮﻣﺎﯾﻪ را ﻫﻤﺮاﻫﯽ ﻣﯽﮐﺮد. اﯾﻦ ﻣﺮﺣﻠﻪ ﺟﺪﯾﺪی در ﺗﺎرﯾﺦ ﺗﻘﺴﯿﻢ ﮐﺎر اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ و ﺑﯿﻦاﻟﻤﻠﻠﯽ ﺳﺮﻣﺎﯾﻪداری اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﺒﺘﻨﯽ ﺑﺮ ﺟﺪاﯾﯽ ﺗﻮﻟﯿﺪﮐﻨﻨﺪﮔﺎن از اﺑﺰار ﺗﻮﻟﯿﺪ اﺳﺖ.

ﻣﺎﻧﻨﺪ ﻫﺮ ﺳﺎزﻣﺎﻧﺪﻫﯽ ﻣﺠﺪد ﻗﺒﻠﯽ ﺳﺎﺧﺘﺎر ﺳﺮﻣﺎﯾﻪداری در ﭘﯽ ﺑﺤﺮان، اﯾﻦ ﺳﺎزﻣﺎﻧﺪﻫﯽ ﻣﺠﺪد ﺟﺪﯾﺪ، ﮐﻪ در ﯾﮏ »ﺑﺮﻧﺎﻣﻪرﯾﺰی« ﻣﺤﺪود ﺑﯿﺎن ﻣﯽﺷﻮد، در اﺑﺘﺪا در ﻏﻠﺒﻪ ﺑﺮ رﮐﻮد ﻣﻮﺟﻮد ﻣﻮﻓﻖ ﺑﻮد. ﺑﺎ اﯾﻦ ﺣﺎل، اﯾﻦ ﻣﻮﻓﻘﯿﺖﻫﺎی اوﻟﯿﻪ ﺗﻨﻬﺎ ﻣﺎﻫﯿﺖ واﻗﻌﯽ »ﺑﺮﻧﺎﻣﻪرﯾﺰی« آن را ﭘﻨﻬﺎن ﻣﯽﮐﻨﺪ، ﻫﻤﺎﻧﻄﻮر ﮐﻪ ﻗﺒﻼً ﯾﮏ روﯾﮑﺮد ﺟﺪﯾﺪ ﻣﺒﺘﻨﯽ ﺑﺮ ﻓﺮآﯾﻨﺪﻫﺎی ﺳﺎزﻣﺎﻧﺪﻫﯽ ﻣﺠﺪد ﮐﻪ در ﻃﻮل ﺑﺤﺮان رخ داده ﺑﻮد، اﻣﯿﺪﻫﺎﯾﯽ را اﯾﺠﺎد ﮐﺮده ﺑﻮد ﮐﻪ ﺳﺮاﻧﺠﺎم ﺳﻨﮓ ﺟﺎدو ﭘﯿﺪا ﻧﺸﺪه اﺳﺖ. در واﻗﻌﯿﺖ، ﻫﻤﺎﻧﻄﻮر ﮐﻪ ﮔﺴﺘﺮش ﺟﻨﮓ ﺑﻪ وﺿﻮح ﻧﺸﺎن ﻣﯽدﻫﺪ، ﻫﺮج و ﻣﺮج ﺑﺎزار ﺑﺎ ﻫﺮج و ﻣﺮج »ﺑﺮﻧﺎﻣﻪرﯾﺰی« ﺟﺎﯾﮕﺰﯾﻦ ﺷﺪه اﺳﺖ. ﺑﺎ ﺗﻄﺒﯿﻖ ﮐﻞ اﻗﺘﺼﺎد ﺑﺎ ﻧﯿﺎزﻫﺎی ﺟﻨﮓ، ﺗﻤﺎم ﻋﻼﺋﻢ ﺑﺤﺮان ﻧﺎﭘﺪﯾﺪ ﻣﯽﺷﻮﻧﺪ، ﻫﻤﺎﻧﻄﻮر ﮐﻪ در ﺷﺮاﯾﻂ ﺟﻨﮓ در ﻋﺼﺮ ﻟﯿﺒﺮاﻟﯿﺴﻢ ﻧﺎﭘﺪﯾﺪ ﺷﺪﻧﺪ. اﻣﺎ وﺟﻮد اﯾﻦ ﺟﻨﮓ ﻧﺸﺎن ﻣﯽدﻫﺪ ﮐﻪ ﻣﻨﺎﻓﻊ ﺟﺪاﮔﺎﻧﻪی دﺳﺘﮕﺎهﻫﺎی دوﻟﺘﯽ ﻣﺘﻨﻮع - ﮐﻪ ﻫﺮ ﮐﺪام ﺷﺎﻣﻞ ﮔﺮوﻫﯽ از اﻓﺮاد ﻣﻤﺘﺎز ﻫﺴﺘﻨﺪ - ﺑﻪ ﻫﻤﺎن اﻧﺪازه، اﮔﺮ ﻧﻪ ﺑﯿﺸﺘﺮ، ﺑﺎ ﻧﯿﺎزﻫﺎی واﻗﻌﯽ ﺟﻬﺎن اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ ﺑﺮﺧﻮرد ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ. اﻣﺮوزه ﺗﻤﺎم ﻣﻘﻮﻻت ﺳﺮﻣﺎﯾﻪداری ﻧﻪ در ﺷﮑﻞ ﺑﺖوار ﺧﻮد، ﺑﻠﮑﻪ در ﻣﺎﻫﯿﺖ واﻗﻌﯽ ﺧﻮد ﺑﺎزﺗﻮﻟﯿﺪ ﻣﯽﺷﻮﻧﺪ؛ آنﻫﺎ در ﻣﻘﯿﺎﺳﯽ ﺑﺎزﺗﻮﻟﯿﺪ ﻣﯽﺷﻮﻧﺪ ﮐﻪ ﺑﯿﺶ از ﻫﺮ زﻣﺎن دﯾﮕﺮی ﻧﯿﺎزﻫﺎی ﺑﺸﺮ را ﻧﻘﺾ ﻣﯽﮐﻨﺪ.