چهارشنبه‌سوری سراسری با رمز «جاویدشاه»

با وجود اعلام عزای عمومی و تهدیدهای امنیتی، مردم ایران در صدها شهر چهارشنبه‌سوری برگزار کردند تا این آیین، امسال به نمایش آشکار نافرمانی مدنی و شادی جمعی در برابر حکومت تبدیل شود

امیرحسین میراسماعیلی 

چهارشنبه ۲۷ اسفند ۱۴۰۴ برابر با ۱۸ مارس ۲۰۲۶

جشن و پایکویی مردم در محله اکباتان تهران، سه‌شنبه ۲۶ اسفند ۱۴۰۴ــ علی صالحی

اطلاعات رسیده به ایندیپندنت فارسی نشان می‌دهد شامگاه سه‌شنبه ۲۶ اسفند، در حالی که مقام‌های جمهوری اسلامی برگزاری هرگونه مراسم چهارشنبه‌سوری را ممنوع کرده و از «عزای عمومی» سخن گفته بودند، مردم در صدها شهر ایران از شمال تا جنوب و از شرق تا غرب کشور، این آیین کهن را برگزار کردند؛ رخدادی که به یک شکست بزرگ دیگر برای حاکمیت در مقابل مردم ایران تبدیل شد.

این ممنوعیت در شرایطی اعمال شد که طی هفته‌های گذشته، جمهوری اسلامی با مجموعه‌ای از تحولات کم‌سابقه روبرو شد؛ از مرگ علی خامنه‌ای و ده‌ها نفر از فرماندهان نظامی ارشد در تاریخ ۹ اسفند، تا کشته شدن شماری دیگر از مقام‌های ارشد سیاسی، نظامی و امنیتی در ۲۴ ساعت اخیر مانند اسماعیل خطیب، وزیر اطلاعات، غلامرضا سلیمانی، فرمانده بسیج، و علی لاریجانی، دبیر شورای عالی امنیت ملی.

در چنین فضایی، مقام‌های حکومتی تلاش کردند در فاصله چند روز مانده تا سال نو، با اعلام عزای عمومی، مانع برگزاری هر نوع جشن‌ نوروزی و به‌ویژه چهارشنبه‌سوری شوند. با این حال فراخوان عمومی شاهزاده رضا پهلوی برای برگزاری این آیین، به نقطه عطفی در شکل‌گیری موجی گسترده از حضور مردم در خیابان‌ها تبدیل شد. گزارش‌ها و ویدیوهای دریافتی نشان می‌دهد که مردم در بسیاری از شهرها، نه‌تنها این مراسم را برگزار کردند، بلکه آن را به صحنه‌ای از همبستگی، شادی و بیان شعارهای سیاسی تبدیل کردند.

در تهران، از مناطق مختلف ازجمله چیتگر، پونک، بلوار فردوس، سازمان برنامه شمالی، تهرانپارس، خیابان بهار، کریم‌خان، آریاشهر، زعفرانیه و ده‌ها محله دیگر، تجمع‌های شبانه شکل گرفت و مردم با روشن کردن آتش، پخش موسیقی و رقص و پایکوبی، چهارشنبه‌سوری را برگزار کردند و هم‌زمان شعارهایی چون «جاویدشاه» و «پاینده ایران» سر دادند. در برخی ویدیوها نیز دیده می‌شود که نیروهای امنیتی تلاش کرده‌اند با حضور در محل، تجمع‌ها را متفرق کنند، اما در اکثر موارد موفق نبودند؛ آنچه می‌تواند به کشته شدن هزاران نیروی سرکوب در تهران، طی هفته گذشته، ارتباط مستقیم باشد.

از ده‌ها شهر دیگر نیز وضعیت مشابهی گزارش شد. در کرج و اطراف آن از جمله فردیس و گلشهر، مردم با همخوانی سرود «ای ایران»، سر دادن شعار «جاوید شاه» و روشن کردن آتش در خیابان‌ها، این شب را گرامی داشتند.

در مشهد، اصفهان، بابلسر، رشت، ارومیه، شیراز، جزیره کیش، همدان، اهواز، آبادان، تبریز، کرمان و یزد نیز ویدیوهای منتشرشده نشان می‌دهد که مردم با وجود فضای امنیتی، در خیابان‌ها حضور یافتند و به جشن و پایکوبی پرداختند.

در شیراز، ویدیوهای دریافتی نشان می‌دهد که گروهی از مردم با سر دادن شعار «جاوید شاه» در خیابان‌ها شادی کردند. در رشت و ارومیه، همخوانی سرود «ای ایران» در کنار آتش‌های برافروخته به مناسبت چهارشنبه‌سوری، به یکی از تصاویر پرتکرار این شب تبدیل شدند. در برخی نقاط تهران نیز اقدام‌های نمادینی همچون سوزاندن تصویر مجتبی خامنه‌ای، رهبر جدید جمهوری اسلامی و علی خامنه‌ای، رهبر پیشین این نظام، دیده شد.

گزارش‌ها همچنین نشان می‌دهد که چهارشنبه‌سوری امسال، برخلاف سال‌های گذشته که بیشتر با انفجار و هیجان همراه بود، در بسیاری از نقاط به شکل یک جشن جمعی با موسیقی، رقص و سرودهای میهنی برگزار شد که نشانه‌ای از بازگشت این آیین به معنای تاریخی‌ آن، اما در قالبی سیاسی و اعتراضی، است.

در همین حال، تلاش نیروهای سرکوبگر امنیتی برای کنترل فضا نیز در برخی مناطق ادامه داشت. در ویدیوهایی که از تهران ارسال شد، دیده می‌شود ماموران یگان ویژه با حضور در محل تجمع‌ها سعی در متفرق کردن مردم دارند و حتی در مواردی با تهدید و هشدار، تلاش می‌کنند مردم را از ادامه مراسم منصرف کنند. با این حال، گستردگی حضور مردم نشان می‌دهد این اقدام‌ها نتوانستند مانع برگزاری مراسم شود.

هم‌ز‌مان، نخست‌وزیر اسرائیل نیز در پیامی ویدیویی، نوروز را به مردم ایران تبریک گفت و از آن‌ها خواست پرتوان آن را جشن بگیرند. او در این پیام با اشاره به حملات اخیر، تاکید کرد که این عملیات با هدف فراهم کردن شرایط برای برگزاری مراسم‌هایی مانند چهارشنبه‌سوری و در نهایت در اختیار گرفتن قدرت سیاسی از سوی مردم معترض انجام شده است.

مجموع این تحولات باعث شد تا چهارشنبه‌سوری امسال، تنها یک جشن سنتی نباشد، بلکه به نمادی از ایستادگی مدنی در برابر محدودیت‌های حکومتی تبدیل شود. حضور گسترده مردم در خیابان‌ها، سر دادن شعارهای سیاسی، حمایت مجدد از شاهزاده رضا پهلوی و نادیده گرفتن دستورهای رسمی، نشان می‌دهد شکاف میان جامعه و حاکمیت بیش‌از‌پیش عمیق‌ شده است.

در شرایطی که جمهوری اسلامی تلاش داشت با فضای امنیتی و اعلام عزای عمومی، این شب را در سکوت از سر بگذراند، آنچه در عمل رخ داد، تبدیل چهارشنبه‌سوری به پررنگ‌ترین نمایش نافرمانی مدنی از زمان اعتراضات دی‌ماه تاکنون بود؛ شبی که برای بسیاری از مردم، نه‌تنها جشن آتش، بلکه نمادی از عبور از ترس و بازپس‌گیری خیابان‌ها به شمار می‌رفت.