اختلاف در ناتو بر سر دسترسی آمریکا به پایگاه‌های اروپایی در جنگ ایران
دونالد ترامپ از خودداری فرانسه و اسپانیا در صدور مجوز استفاده از تأسیسات نظامی خشمگین است

مارک روته، سمت چپ، در کنار دونالد ترامپ در کاخ سفید در ماه اکتبر. رئیس‌جمهور آمریکا تهدید کرده کشورهایی را که به نظرش به تلاش جنگی او کمک نمی‌کنند، مجازات خواهد کرد.

هنری فوی در بروکسل
Nato split over US access to European bases in Iran war

فایننشال تایمز

کشورهای اروپایی که در جریان جنگ ایران دسترسی آمریکا به پایگاه‌های نظامی را محدود کرده‌اند، شکاف عمیق‌تری در درون ناتو را آشکار کرده و نگرانی‌ها را درباره این موضوع افزایش داده‌اند که دونالد ترامپ ممکن است از این وضعیت به‌عنوان بهانه‌ای برای کاهش تعهد واشنگتن به دفاع از اروپا استفاده کند.

به گفته مقامات ائتلاف، خشم رئیس‌جمهور آمریکا از فرانسه و اسپانیا محور اصلی دیدار او با دبیرکل ناتو، مارک روته، در روز چهارشنبه در واشنگتن بود. ایتالیا و بریتانیا نیز دسترسی به پایگاه‌های خود را رد کرده بودند، هرچند لندن بعداً این تصمیم را تغییر داد.

چهار دیپلمات ناتو به فایننشال تایمز گفتند که در حالی که حملات قبلی ترامپ به ناتو واکنش متحدی از سوی متحدان اروپایی برمی‌انگیخت، جنگ ایران آن‌ها را دچار اختلاف کرده است. آن‌ها افزودند پایتخت‌های اروپایی بر سر تصمیم‌هایی که تلاش‌ها برای متقاعد کردن آمریکا به حفظ نیروهایش در قاره را تضعیف می‌کند، دچار اختلاف شده‌اند.

یکی از دیپلمات‌های ارشد ائتلاف گفت: «بدون شک این یک گل به خودی کامل بود.» او افزود: «این‌ها پایگاه‌های نظامی آمریکا هستند... برای استفاده ارتش آمریکا»، حتی اگر برخی از این تأسیسات به‌طور مشترک اداره شوند یا تحت کنترل ملی باشند.

به گفته منابع آگاه از گفت‌وگوهای پشت درهای بسته، ترامپ در دیدار خود با روته در کاخ سفید به‌شدت خشمگین بود. او تهدید کرده کشورهایی را که به نظرش حمایت کافی از جنگ نمی‌کنند، مجازات خواهد کرد، اما در این نشست اقدامات مشخصی را مطرح نکرد.

روته گفت گفت‌وگوهایش با ترامپ در روز چهارشنبه «صریح» بوده است.
او روز پنج‌شنبه در یک رویداد عمومی در واشنگتن گفت: «احساس کردم او از این موضوع ناامید است که فکر می‌کند تعداد زیادی از متحدان همراه او نیستند. وقتی زمان ارائه حمایت‌های لجستیکی و سایر کمک‌هایی که آمریکا در ایران نیاز داشت فرا رسید، برخی متحدان دست‌کم کمی کند عمل کردند.»

با این حال، روته افزود که به ترامپ گفته پس از شوک اولیه، متحدان اروپایی در حال ارائه پایگاه‌ها، پشتیبانی لجستیکی و «انجام هر آنچه آمریکا درخواست می‌کند» هستند. یک مقام کاخ سفید نیز به فایننشال تایمز گفت: «همان‌طور که رئیس‌جمهور ترامپ دیروز گفت، ناتو آزموده شد و شکست خورد.»

در هفته‌های اخیر، رئیس‌جمهور آمریکا به‌شدت از پایتخت‌های اروپایی به دلیل جلوگیری از استفاده از پایگاه‌های نظامی یا بستن حریم هوایی انتقاد کرده و ناتو را متهم کرده که «وقتی به آن‌ها نیاز داشتیم، حضور نداشتند».

اسپانیا استفاده از پایگاه‌های مشترک اسپانیا-آمریکا در روتا و مورون را برای عملیات مرتبط با جنگ ممنوع کرده و همچنین به هواپیماهای درگیر در حملات به ایران اجازه استفاده از حریم هوایی خود را نداده است. ایتالیا نیز به هواپیماهای نظامی آمریکا که در این درگیری مشارکت دارند، اجازه سوخت‌گیری در پایگاه هوایی مشترک سیگونلا در سیسیل را نداده است.

نخست‌وزیر بریتانیا، سر کی‌یر استارمر، در ابتدا استفاده از پایگاه‌های بریتانیا برای حملات به ایران را مسدود کرد و دلیل آن را تمایل به اجتناب از «اشتباهات عراق» و مخالفت با «تغییر رژیم از آسمان» عنوان کرد. اما ظرف ۲۴ ساعت موضع خود را تغییر داد و استفاده از پایگاه‌هایی مانند دیگو گارسیا را برای «اهداف دفاعی محدود» مجاز دانست.

ترامپ این تردید اولیه را مورد انتقاد قرار داد و گفت بریتانیا «باید خیلی سریع‌تر عمل می‌کرد» و همچنین تمرکز استارمر بر مسائل حقوقی در زمان جنگ را به تمسخر گرفت.

فرانسه درخواست‌های آمریکا برای استفاده از حریم هوایی‌اش را به‌صورت موردی تأیید کرده، اما ترامپ پاریس را متهم کرده که دسترسی یک هواپیما حامل تجهیزات نظامی را رد کرده است. یک مقام دیپلماتیک به فایننشال تایمز تأیید نکرد که این موضوع مربوط به هواپیمای آمریکایی بوده یا اسرائیلی. کاخ الیزه نیز از این اتهام ابراز تعجب کرده و اعلام کرده سیاستش تغییری نکرده است.

یکی از دیپلمات‌ها گفت اگرچه احتیاط متحدان ناتو در اعزام ناوهای جنگی به تنگه هرمز قابل درک بود، اما اشتباه آن‌ها در موضوع پایگاه‌های نظامی سایر دولت‌های اروپایی، به‌ویژه در کشورهای بالتیک و لهستان، را نیز خشمگین کرده است.

تقریباً همه اعضای اروپایی ناتو به‌طور کلی از «خودمختاری راهبردی» بیشتر نسبت به آمریکا حمایت می‌کنند—ایده‌ای که فرانسه آن را پیش می‌برد و با تمایل دولت ترامپ برای پذیرش مسئولیت بیشتر دفاعی از سوی اروپا هم‌راستا است.

با این حال، دیپلمات‌ها گفتند که خودداری از اعطای دسترسی به پایگاه‌ها به آمریکا گامی بیش از حد بوده که تحت تأثیر ملاحظات سیاسی داخلی اتخاذ شده و با روح دفاع جمعی در تضاد است.

فریدریش مرتس، صدراعظم آلمان، روز پنج‌شنبه گفت که نمی‌خواهد ناتو بر سر ایران دچار فروپاشی شود. او گفت: «ناتو ضامن امنیت ما، به‌ویژه در اروپا است. باید در اینجا خونسردی خود را حفظ کنیم.»

او افزود که آلمان در صورت وجود مجوز بین‌المللی و تأیید بوندستاگ، آماده مشارکت در مأموریتی برای تأمین امنیت تنگه هرمز است.

مرتس همچنین گفت برنامه‌ای برای محدود کردن استفاده از پایگاه‌های نظامی آمریکا در آلمان وجود ندارد، با وجود درخواست‌هایی از سوی احزاب چپ افراطی و راست افراطی برای انجام این کار.

یکی از دیپلمات‌های اروپایی گفت اظهارات رهبران اتحادیه اروپا مبنی بر اینکه «این جنگ ما نیست» به‌عنوان بی‌اعتنایی به ترامپ تلقی شده است. او افزود: «ما باید به‌نوعی سودمندی خود را به ترامپ نشان دهیم.»

از زمان بازگشت ترامپ—که منتقد سرسخت ناتو است—به کاخ سفید در سال گذشته، متحدان اروپایی از دو استدلال برای متقاعد کردن او به عدم خروج از این ائتلاف استفاده کرده‌اند: افزایش هزینه‌های دفاعی خود برای کاهش بار بر دوش واشنگتن، و تأکید بر اینکه حضور نظامی آمریکا در اروپا قدرت این کشور را در سطح جهانی تقویت می‌کند.

دیپلمات‌ها گفتند تصمیمات اخیر اروپا این استدلال دوم را به‌شدت تضعیف کرده است.

یکی از دیپلمات‌ها گفت: «هزینه این موضوع می‌تواند بسیار سنگین باشد. اکنون حتی مقامات آمریکایی که می‌دانند ناتو چه سودی برایشان دارد [در اروپا بودن]، در حال زیر سؤال بردن این موضوع هستند که چرا این کار را انجام می‌دهند.»